• We encounter Christ at Mass in the Bread and Wine
  • Everyone is welcome for Mass - even the Children.
  • Ours is a Church of Love, Peace and Hope.
  • Our Church is a universal Church. It is the Catholic Church.
  • Our People Trek Long Distances to come for Mass
  • And once at Mass, we dance and praise our Lord Jesus
  • We Worship and Adore Him for He alone is God.
  • During Mass, we also offer our gifts to God in thanksgiving
  • We sing and shout for the Lord for He set us free. Alleluia!!
  • Our Diocese is led by Our Bishop - Rt.Rev Bihsop Callist
  • Assisted by committed, determined and faithful Priests
  • We are inspired by the Uganda Martyrs - Our Heroes!
  • During mass, everyone participates- even the Children.
  • Our Motto and Prayer - "Father, May Your Kingdom Come."

 


Home Circulars KATIISIMU NSYA KABALE DIOCESE 2018

KATIISIMU NSYA KABALE DIOCESE 2018

EBY’AB’ OKUBATIZA N’OKUZAARA ABAANA OMURI BATIISIMU

Enyanjura

Batiisimu n’eisakramentu eribanza kutungwa. Otabatiziibwe tarikubaasa kutunga agandi masakramentu. Batiisimu n’ekigambo ky’Oruguriiki, ekirikumanyisa “okwezya nari “okutukuza”. Eisakramentu rya Batiisimu nirituhindura abaana ba Ruhanga n’ab’EKlezia, eihanga eririkwera. Eklezia Erikwera niyo ababatiziibwe boona.

Omu bwire bwa Musa, Ruhanga akahurira okutaka kw’abaana ba Israeli abaabonabonesiibwe Abanyamisiri, yaabarabya omu Nyanja erikutukura, yaabeeza bahinduka eihanga eririkwera rya Ruhanga (Okur. 13:20). Ku turi kwikiriza Ruhanga twabatizibwa tutaaha omu ruganda rw’abaikiriza ku Kristu ari omurokozi waitu abaana abakundwa (CCC. 849) abantu boona nibeetwa kutaaha omu ruganda oru, eihanga rya Ruhanga omu turi kuhindukira ab’oruganda rumwe na Kristu twaheza kubatizibwa omuri we (Rom. 6:3 ), nikwo tutyo tukataaha omuka emwe y’Obushatu Oburikwera.

Yezu Kristu niwe yaakozire eisakramentu rya Batiisimu obu yaayegyesa entumwa ze ati: “Mbwenu mugyende, muhindure abantu b’omumahanga goona abatendekwa bangye, nimubabatiza omu iziina rya Taata, n’erya Mwana, n’erya Mutima Orikwera” (Mat. 28:19). Na Yezu Kristu uwe wenka akabatizibwa omu mugyera Yorudani kandi akagambira Nikodemu ati: “omuntu ku aba atazairwe bwa kabiri, tabaasa kureeba obukama bwa Ruhanga” (Yoh. 3:6). N’ahabw’ekyo abantu boona nibeetenga Batisiimu. Aho niho Eklezia yaateereireho okubatiza abaana bato kugira ngu batakaafa n’ekibi ky’obuzaariranwa.

Yohaana Batiista akaba naabatiza abaana ba Israeli omu mugyera Yorudani naabashaba okwegarukamu n’okucuucuka ebibi byabo (Mat. 3:1). Omuri abo abaabatiziibwe, na Yezu Kristu akaba abarimu (Mat. 3:13), Abapersona bashatu bakareebeka, Patri yaakihamya ati “Ogu n’omwana wangye ou nkuda, kandi ou nshemerererwamunonga” (Mat. 3:17). Abaabaire nibabatizibwa boona, bakabatizibwa omu Ndagaano eya Ira. Obwire bwa Yohaana Batiista, Batiisimu ekaba etari eisakramentu, kureka Batiisimu y’okwegarukamu nk’oku Mariko arikukyoreka ati:“nikyo Yohaana Omubatizi yaarebekyeire omu ihamba akarangirira abantu ngu beegarukyemu, babatizibwe, babone kusaasirwa ebibi”. (Mk 1:4). Batiisimu ekaba eisakramentu okutandikira obu Yezu yaabatizibwa (Mk. 1:9-11; Mat. 3: 13-17; Lk. 3:21-22).

Ekigyendererwa

Abarikwegyesibwa bamanye obukuru bwa Batiisimu omu magara gaabo nka abakristu. Begye okutashiisha eneema ezi batungira omu eisakramentu eri. Bamanye obukuru bw’okuba abaana ba Ruhanga n’ab’Eklezia.

Batiisimu

Batiisimu n’eisakramentu eritwihaho ekibi ky’obuzaarinwa rikatuhindura abaana ba Ruhanga n’bEklezia. Nirituha amagara g’eneema, nirituha Mutima Orikwera, kandi ritutaho orugondo orutahinduka  (inderrible mark) omu mitima yaitu. Omuri Batiisimu Mukama naatweza, atugarura busya nk’oku yaagambire ati: “Ndyabashukaho amaizi marungi, mbozyeho oburofa bwona, mbamaremu emandwa mushemere. Kandi ndyabaha Mutima musya; mbatemu ebiteekateeko bisya, mbaihemu omutima ogugumire nk’eibaare mbatemu ogworobi” (Ezk. 36:25-26).

Batiisimu n’omuryango gw’okwikiriza n’ogw’eiguru (Yoh. 3:6), ogwigwire obwire bwona ogututaasya omuka y’Obushatu Oburikwera n’Eklezia (Ebyak. 14:27). Okutaaha omu muryango ogu, tuba twatandika orugyendo rw’amagara gaitu goona. Oru n’orugyendo orutwiha omu buhuuku bwa sitaani tukagyenda na Kristu otutisya omu iguru nk’oku yaagambire ati: “Niinye Muhanda n’amazima n’amagara; tihariho oija ahari Taata, atarabire muriinye” (Yoh. 14:6). Orugyendo oru nirutandika na Batiisimu (Rom. 6:4 ), twabatizibwa omu iziina rya Patri n’erya Mwana n’erya Mutima Orikwera obwo tutandika kweta Ruhanga Tataitwe (Mat. 28:19). Orugyendo oru niruhwa twataaha omu mukama bw’eiguru turi kuraba omu kufa n’okuzooka. Eisakramentu eri niritungwa omurundi gumwe gwonka.

Oine obushoboorozi bw’okubatiza n’oha?

Ori kubatiza n’omwepiskopi, omusaserdoti n’omudyakoni. Kwonka h’okubaho eshonga mpango nk’omuntu ori omuncwamba za rufu, omukristu abaasa kubatiza (CCC. 1256, 903).

Okubatiza

Ori kubatiza naashuka amaizi aha kihoorihoori ky’omwana naagamba ati: N…. “ninkubatiza omu iziina rya Patri n’erya Mwana n’erya Mutima Orikwera” (Mat.28:19). Omukristu wa buriijo ori kubatiza omuntu ori omu ncwamba za rufu kwonka atafe, ogwo owaabatizibwa naatwarwa ow’omusaserdoti asiigwe amajuta g’abaronde n’aga Krisma ahabw’okuba omukristu ori kubatiza akozesa amaizi gonka.

Obumanyiso obukorwa omu kubatiza

Okubatiza kutakatandikire, nikirungi okumanya obumanyiso bwona obukorerwa aha muntu yaaba naabatizibwa; nibwo obu: akamanyiso k’omusharaba, Amajuta g’Abaroonde, Amaizi, Amajuta ga Krisma, Ekijwaro Ekirikwera n’Etabaaza (Etaara) Erikwaka. Nikirungi okubumanya, kugira ngu obunaku bw’okubatiza bwaba bwahikire, mwetegyereze ku obumanyiso obwo buri bukuru omu Eisakramentu eri.

1. Akamanyiso k’omusharaba

Akamanyiso k’omusharaba  akakorwa kibatiza, abazaire b’omubiri n’aba Batiisimu, kooreka oku kibatizibwa yaaba owa Kristu owa mufereire aha musharaba ( CCC. 1235, RCIA 54-57).

2. Amajuta g’Abaroonde

Amajuta g’Abaroonde agasiigwa omutooranwa, gamwihaho ekibi ky’obuzaariranwa kandi gamuha amaani ga Kristu agarwanisa ekibi. (CCC. 1237)

3. Amaizi

Amaizi gamanyisa amagara kandi n’okufa. Ku tubatizibwa, tuba twafa na Kristu. Okufa kwa Kristu kutukiza ekibi na rufu. Okubatizibwa kwaitu kutukiza rufu kandi kutuha amagara agatahwaho. Nk’oku Kristu yazookire omu bafu kandi akagira amagara masya, naitwe nikwo tuba. Ku tubatizibwa omu maizi, tuzookyera omu magara ga Kristu. Amaizi ga Batiisimu gatwozyaho ekibi ky’obuzariiranwa kandi gatuha amagara masya omuri Kristu ( CCC. 1238-1240)

4. Amajuta ga Krisma

Amajuta aga, gasiigwa omu ihahaara (eihoorihoori) ry’omutwe gw’omuntu ori kubatizibwa. Asiigwa ngu araangirire Amakuru Marungi omu abandi obwo naaba eky’okureeberaho. Ori kubatizibwa abagana aha buhoongyerezi (obusaserdooti), oburangi kandi obugabe bwa Kristu.

5. Ekijwaro Ekirikwera

Ku tuheza kuba aba Kristu omuri Batiisimu, tujwekwa Ekijwaro Ekirikwera ekyoreka ku twajwara Kristu kandi ku tushemereire okugyendera omuriwe (CCC. 1243).

6. Etabaaza (Etaara) Erikwaka

Etabaaza Erikwaka, eyoreka ku Kristu ari Orumuri rwaitu. Nitushabwa okuba orumuri rwa Kristu omunsi kandi orumuri oru rugume rwakire kimwe omuri itwe. ( CCC. 1243).

Okutoorana Omuzaire wa Batiisimu

Omuzaire wa Batiisimu naajwekyera Eklezia n’ekigoombe ky’abaikiriza. Ashemereire kuba eky’okureebeeraho ky’omwana, naatwaza gye kandi ashemereire kuhangana omwana omu kwikiriza. Ebiragiro by’Eklezia (Canon Law) nibitwijusya ku ogwe weena oshemereire kuba omuzaire wa Batiisimu atashemereire kuba ari ahansi y’emyaka ikumi na mukaaga (16), ashemereire kuba ari omu kristu murungi, ori kushembera, otungire Konfirmansio kandi naatwaza gye. Omuzaire wa Batiisimu ashemereire kuba naaza omu kitambo kya Misa, naatunga Penetensia kandi ari omu bushwere oburikwera.

Omuzaire wa Batiisimu ashemereire kandi kuba ari omukatoliki (Catholic), ari n’aha mugyenzo gw’okubatiza omwana we kandi y’okuba atariho, naashabwa okutorana omujwekyerwa, kwonka aha baruha ya Batisiimu eiziina ry’omujwekyerwa tirishemereire okuhandikwaho.

Obujunaanizibwa bw’omuzaire w’omubiri n’owa Batiisimu

Abazaire baine omumurimo gw’okubanza ogw’okwegyesa abaana baabo ediini, okweshengyereza n’engyesho nungi (CCC.2252). abazaire bashemereire okukuriza abaana baabo omu diina bakiri bato (CCC. 2225), obwo nibaraba omu bintu ebiti bimwe na bwimwe nk’okushoma nabo eshaara, okugyenda nabo omu misa, okuba eky’okureebereho kirungi n’okukorera hamwe emirimo ya Ruhanga. Ebindi n’okubaha eby’okwejunisa omu magara gaabo ga buriijo n’okubatwara omu mashomero (CCC. 2252). N’obujunaanizibwa bw’abazaire okureeba ngu abaana baabo batunga amasakramentu ag’okubaakiira omu diini. N’obujunaanizibwa bw’abazaire okukundisa abaana baabo embeera z’orweto rw’obusaserdoti, obunyadiini, n’obushwere oburikwera. omu kukuza abaana baabo, abazaire barekye kuhaarahaaza abaana baabo kureka babakurize omuri rukundo nka Yezu oku yaabaire naakunda abaana bato (Mk. 10:14).

Emyoga y’omuzaire w’omwana n’owa Batiisim

  • Abazaire b’omubiri n’aba Batiisimu nibashabwa okuhayo abaana baabo okubatizibwa
  • Bashemereire kuba eky’okureebeeraho kirungi ky’abaana baabo.
  • Nibashabwa okwatura Enyikiriza n’okugaruka omu ndagaano za Batiisimu ahabw’abaana baabo.
  • Bashemereire okukuriza abaana baabo omu magara ga Batiisimu nibabahwera okukurira omu magara g’eka ya Ruhanga. Nibashabwa kuba eky’okureebeeraho ky’amagara g’abaana baabo ebiro byona.
  • Bashemereire okutwaza gye nk’abakristu omu baana baabo kandi n’okuhikiiriza emyoga yaabo yoona (Can. 874.1)
  • Abazaire nibashabwa okuba bari n’abaana baabo obwire bwona nibareeberera amagara g’emitima yaabo.
  • Bashemereire okwikiriza n’okuhikiiriza ebiragaano bya Batiisimu.

Ebyegyeso by’abazaire okubatiza kutakahikire

Abazaire na munonga ab’omubiri bashemereire kutunga ebyegyeso haza obwo nibwo barashemerererwe Eisakramentu rya Batiisimu, bakaboona kuha abaana baabo Enyikiriza n’ebirungi by’enyegyesa Enkatolika omu baaba bato. N’ahabw’ekyo, abazaire b’omubiri n’aba Batiisimu nibahigwa okutafeerwa ebyegyeso ebi:

-          Batiisimu ti mukoro gw’okweta abaana amaziina nari okubaha omugisha kureka n’entandikiro y’amagara g’obukristu kandi n’orwigi rw’amagara agatahwaho.

-          Aha izooba ry’okubatiza, abazaire b’omubiri n’aba Batiisimu nibashabwa okuza omu ntebe z’omumaisho haihi n’eibatirizo.

-          Bashemereire okukiikira abaana n’okuta engaro aha baana baabo baaba nibabatizibwa.

-          Omugyenzo gw’okubatiza gwaba nigutandika, abazaire nibashabwa okugamba eiziina ry’obukristu ry’omwana waabo kandi n’eki barikushaba Eklezia ahabw’baana baabo.

-          Abazaire ba Batiisimu nibashabwa okuhamya yaaba beeteekateekire okukwatsa abazaire ba b’omwana omwoga gw’okumworora omu diini.

-          Abazaire b’omubiri n’aba batiisimu n’ab’okuba eky’okureeberaho ky’okwikiriza kw’abaana baabo kandi n’ab’okwakiira Etabaaza (Etaara) Eririkwaka omu iziina ry’omwana waabo.

-          Abazaire ba Batiisimu nibajwekyera Ekigombe ky’abaikiriza kandi n’ab’okuhwera abazaire b’omwana omu kworeka entwaza nungi aha mwana waabo n’omu Nyikiriza yaabo.

 

Okutoorana omuzaire wa Batiisimu

  • Omuzaire wa Batiisimu ashemereire kuba ari omu Kristu (Catholic).
  • Naashabwa okutooranwa ori kubatizibwa nainga omuzaire we nainga omureeberezi we nainga Bwana Mukuru wa Parish nainga ogwo orikuza okumubatiza (Can. 874.1).
  • Naashabwa kuba atari ahansi y’emyaka ikumi na mukaaga (16) shana ku hakuuba hariho enshonga mpango kandi hariho n’okwikirizibwa Bwana Mukuru (Can. 874.2).
  • Naashabwa kuba atungire Konfirmansio kandi naashembera (Can. 874.3).
  • Ashemereire kuba naamanya ebyegyeso by’Eklezia n’amakuru g’Eisakramentu rya Batiisimu.
  • Tashemereire kuba ari omu kifubiro ky’Eklezia (Can. 874.4.).
  • Tashemereire kuba ari omuzaire w’omubiri (Can. 874.5).
  • Naashabwa kuba ayebereireho aha izooba ry’okubatiza, shana haaba hariho enshonga mpango.
  • Ashemereire kuba aine okwikiriza amabanga g’Eklezia n’emitwarize mirungi.
  • Ashemereire kuba nayetegyereza Enyikiriza ye, ngu aboone okugyegyesa omwana we.
  • Ashemereire kuba natuura haihi kandi naahikaana n’omwana we.
  • Abe atebekeine omu magara ge.
  • Abe aine ekicoonco ky’okugumisiriza kandi aine akazaare karungi n’abaana.

Eby’okwetantara aha muzaire wa Batiisimu.

  • Yeriinde okutoorana munywani waawe ahabw’okuba omukago ogwo nigubaasa kuhwa.
  • Yeriinde okutoorana ogwo ou ori omuzaire wa Batiisimu w’omwana we ahabw’okuba obaasa kutoorana ogwo oine okwikiriza kukye nari otakwine.
  • Otatoorana omuntu kugira ngu ashebe nari ahe omwana waawe ebicoonco kandi obwo ari omucene omu kwikiriza. Oine okwikiriza niiwe ow’omugasho aha mwana waawe.
  • Torikwikirizibwa okutoorana omunyadiini kuba omuzaire wa batiisimu w’omwana waawe ahabw’okuba uwe n’omuzaire wa boona.
  • Banza oyetegyereze emitwarize y’ogwo ou orikuza kutoorana nk’omuzaire w’omwana waawe ahabw’okuba abaasa kuba atari kwejumba omuby’ediini.

Otashemereire kuba naazaara omwana omuri Batiisimu

  • Ogwo otari kuhikiiriza emyoga ye.
  • Otahikize emyaka ikumi na mukaaga (16).
  • Otari mukristu (Catholic).
  • Otakatuungire amasakramentu aga; Batiisimu, Ukaristia, Konfirmansio.
  • Otari mushomi murungi, orikwita oruzaaro, orikwihamu enda z’abaana.
  • Abaserdooti n’abanyadiini boona.
  • Abazaire b’omubiri.
  • Obingirwe omu kigombe ky’abaikiriza (Eklezia).
  • Oyangirwe oruganda rw’abantu.
  • Omusiisi ruranganwa nk’omushambani, omushuma nari ekitingwa.
  • Oine enyegyesa erikuhabisa.
  • Otari kwikiririza omu bwebembezi bwa Paapa.
  • Ori omu bushwere bw’ekijwangye kandi ori kuteekateeka ngu omwana ashemereire okwetooranira Enyikiriza ei ari kukunda.
  • Ori kuteekateeka ngu ediini zoona nizishwana.
  • Ori omu bushwere obutari kwikirizibwa Eklezia.
  • Ogwo ori omunyashonga.

Eby’omugyenzo gwa Batiisimu

Omugyenzo gwa Batiisimu gwebemberwa omwepiskoopi nari omusaserdooti nari omudiikoni, kwonka omuntu weena oine okwikiriza abaasa okubatiza weena ori haihi okufa.

Omu mugyenzo gw’okubatiza omwana muto, omusaserdooti nari omudiikoni abuuza abazaire b’omubiri ati: omwana wanyu nimwenda kumweta oha? Eshonga y’ekibuuzo eki n’okugira ngu omwana ogwo naaza kuba omwana wa Ruhanga kandi murumuna nari munyanya wa Kristu ku aheza ati okubatizibwa. Abazaire bagamba eiziina ry’obukristu ry’omwana, eribaasa kuba riri ery’omuhikiriire nari emanzi erikumanywa omu Baibuli nari omu byafaayo by’Eklezia.

Ori kubatiza ayongyera abuuza ati: oruganda rw’abaikiriza nimurushabaki ahabw’omwana waanyu ? Abazaire bagarukamu bati: Batiisimu. Ori kubatiza agumizamu naabuuzaa yaaba abazaire b’omwana beteekateekire okuhisya omwoga gwabo gw’okworora omwana  omudiini n’okukwata ebiragiro bya Ruhanga.

Ori kubatiza atyo akora akamanyiso k’omusharaba aha buso bw’omwana. Abazaire nabo bakakora aha buso bw’omwana waabo.

Hakurataho okushomerwa Ekigambo kya Mukama. Okubatiza ku kuba kuri omu kitambo kya Misa, amashomo g’okubatiza tigashomwa ahabw’okuba abaikiriza baba bahuriire amashomo ga Sunde. Ku okubatiza kuba kutari omu Misa, Ekigambo Kya Mukama kishomwa, muno muno okuruga omu Ndagaano Ensya.

Eshara z’Abakristu zishomwa. Ku zihwa, ori kubatiza asiiga amajuta g’Abaroonde aha kifuba ky’omwana. Amajuta aga gaheebwa omugisha omu Sande Erikwera. Okusiigwa amajuta aga kimanyisa ngu, ori kubatizibwa yayahurwa omu by’ensi kandi yaaba ow’eby’eiguru.

Hakurataho okuha amaizi omugisha. Eshara eshomwa eyoreka omugasho gw’amaizi omu kucungura abantu. Amaizi gamanyisa amagara masya n’okusaasirwa ekibi ky’obuhuku bwa Sitaani n’okutunga amagara masya.

Okuhiga okwanga Sitaani n’okwatura Enyikiriza bikurataho. Ekyo kikorwa abazaire b’omwana n’ekigombe ky’Abaikiriza ahabw’okuba omwana aba akiri muto atari kwegambira. Abazaire babuzibwa kandi bagarukamu bati: ninyikiriza.

Okubatiza n’amaizi kukurataho. Abazaire bakiikira abaana kurungi, ori kubatiza ashuka amaizi aha mwana emirundi eshatu naagamba ati: N…ninkubatiza omu iziiana rya Patri, n’erya Mwana, n’erya Mutima Orikwera.

Mpaho, orikubatiza ku aheza ati okushuka amaizi aha mwana naabatiza, amusiiga amajuta ga Krisma agahairwe omugisha. Ekyo kyoreka ku owaabatizibwa ari omusiigwa wa Mukama kandi ku yaabagana aha murimo gwa Kristu ogw’obuhongyerezi (obusaserdooti) oburangi kandi obugabe.

Hakurataho okujweka omwana Ekijwaro Ekirikwera. Eki kimanyisa ku owaabatizibwa yaatunga amagara masya omuri Kristu.

Etaara (Eitabaaza) Ririkwaka n’orumuri rwa Batiisimu orushemereire okuruga aha Eitabaaza rya Paska. Eki kimanyisa ku owaabatizibwa yaaba ekyererezi ky’ensi yoona.

Ku okubatiza kuba kutari omu kitambo kya Misa, hakurataho eshara ya Tataitwe n’omugisha oguheebwa abazaire n’ekigombe ky’Abaikiriza ekiteeraniire aho. Omugyenzo gw’okubatiza guhwera aho.

Eibatirizo

Ebatirizo n’enyungu eri nk’ebaafu omu amaizi gaza omwana yaaba nabatizibwa. Eibatirizo ribaasa kuba ery’eibumba nari ery’ekiti.

Emiringo eshatu ya Batiisimu

Batiisimu y’amaizi

Niyo omuntu atunga naashukwaho amaizi aha kihoorihoori obwo naabatizibwa omu iziina rya Patri n’erya Mwana n’erya Mutima Orikwera (Mat. 28:19).

Batiisimu y’Eshagama

Abaikiriza abari kwitwa ahabw’ediini nari okwikiriza kwabo batakatungire Batiisimu y’amaizi bafa babatizibwe na Batiisimu y’eshagama ahabw’okuba nabo bafa na Kristu kandi ahabwa Kristu (CCC. 1258) “weena okiza amagara ge, aryagafeerwa; kandi weena ohayo amaga ge ahabwangye, aryagagarurirwa” (Mat. 10:39).

Batiisimu y’okwetenga

Batiisimu egi neetungwa omuntu orikufa naatendekwa okubatizibwa (Omuronde/omutooranwa). Neetungwa omuntu ori kusherura Ruhanga n’omutima gwe gwona kandi ori kukora ebi Ruhanga arikwenda n’obu yaakuba atakatungire omugisha gw’okumanya Evangiri n’Eklezia (CCC, 1259).

Omuronde/Omutooranwa n’oha?

Omuronde n’ogwo muntu owaahikize emyaka mushanju ori kutebeekaniisibwa okutunga amasakramentu ga Batiisimu, Konfirmansio na Ukaristia. Ahabw’okugira ngu abaire atakabaire omukristu, naatebeekanisibwa okumara omwaka gumwe omuri byona ebi ashemereire okumanya omu diini ye nk’oku biri kwegyesibwa omuri Katiisimu egi. Ku araabatizibwe agumizemu okwegyesibwa reero yaaheza okubikwata ayeyeturire.

Obutumwa aha bazaire ba Batiisimu

Bazaire mwe; mwetekatekye. Ku muraabe nimumanya ngu omurimo gw’omuzaire w’omubiri  okutoorana omuzaire wa Batiisimu ni mukuru, n’ogw’okuzaara omwana omuri Batiisimu nikwo guri. Okukwatsa omurimo ogwo n’ekitinwa ekyokyoreka obwesigye obu abazaire b’omubiri babainemu. Nimushabwa okukora eky’omutaano omu baana; mube eky’okureebeeraho, mubegyese Enyikiriza Enkatolika, eshara, okubagana Enyikiriza na Rukundo. Mutakaikiriize omurimo ogwo, mushabe kandi mureebe yaaba nimugukora. Mwebuze muti:

  • Nimbasa okushoboororera omwana wangye Enyikiriza yangye ntaine nshoni?
  • Mpikaine n’omwana wangye?
  • Ninkwatanisa n’Eklezia yangye?

 

Ku oraabe noobaasa kukora ebyo, ebi nibibaasa okukuhwera kuba omuzaire wa Batiisimu murungi:

  1. Tebeekasa omwoga ogu n’abazaire b’omwana. Omu Parish zoona, abazaire nibashabwa okwegyesibwa aha Eisakramentu eri n’ebiri kurigambwaho byona. Naiwe nk’omuzaire wa Batiisimu noshabwa okubaho
  2. Orebe ngu wabaho aha izooba ry’okubatiza omwana waawe. Manya nooba oine ebibuzo by’okugarukamu ebikwatiraine n’okworora omwana waawe omu diini, nari omujwekye Ekijwaro Ekirikwera n’okwakiira Eitabaaza E ririkwaka.
  3. Nitwesiga  ngu oryaguma noijuka eizooba eri omwana waawe wa Batiisimu yazaarirweho, konka baitu okukiraho otaryebwa eizooba eri yaazaarirweho omu ruganda rwa Kristu. Teera akasimu, ohandikye kaadi, kwonka okukiraho tebekanisa ekihuro murye hamwe aha izooba eryo. Murika eitabaaza erikwijusya eitabaaza ya Kristu etuura neeyaka omu mutima gw’omwana waawe.
  4. Shabira omwana waawe wa Batiisimu. Mushabire bur’izooba kandi kyabasika ogyende nawe omu kitambo kya Misa. Manya niyo shara nkuru omu magara g’Abaikiriza.
  5. Shoboororera omwana waawe Enyikiriza yaawe. Omwana waawe ku aba ari muto, mwegyese amagara g’omuhikiriire ow’eiziina rye. Ba nawe yaaba naatunga Komonio y’okubanza, mushoboororere Enyikiriza atakahikire aha eisakramentu rya Konfirmansio. Guma omuhangane omu kwikiriza obwo noomuhwera omu gandi Masakramentu nk’obushwere oburkwera nari obunyadiini. Oijukye ngu okuzaara omwana omuri Batiisimu tikiri kumanyisa ngu ori nawe omu kubatizibwa kwonka.

 

Obutumwa aha bazaire b’omubiri

Naimwe abazaire b’omubiri, nimushabwa okumanyisa abazaire ba Batiisimu b’abaana banyu ebi, kugira ngu bamanye emyoga yaabo.

Okuzaara omwana omuri Batiisimu n’ekitinwa konka kandi n’omurimo muhango. Eego n’ekitinwa baitu omuzaire w’omubiri aba naayenda ngu omwana we ahaburwe kandi atungye eky’okureeberaho ahari bo. N’Ekleezia neshaba omuzaire wa Batiisimu okuba eky’okureeberaho ky’omwana omu kwikiriza. Abaana okukunda ediini yaabo nikirugirira oku abazaire baabo bari eky’okureeberaho.

Okuhendera

Abazaire ba Batiisimu, mutabarukye! Mutoraimwe okukora omwoga ogwo, kandi nimureeba oku gwine akakwate na Ruhanga (Godparent). Ekyo nikyoreeka oku omurimo gwanyu guri ogw’okwororera abaana banyu omu burikwera n’omu buhikiriire. Ti mutorainwe ahabw’ebindi bintu nk’okusheba abaana ebicoonco, nk’ebi mukozire, nari obwebembezi bwanyu bwa buriijo nari okureebeerera abaana abo ahabw’eby’omumaisho, kureeka omurimo ogwo n’ogurikwera ogwabahebwa ngu mugabireho abaana banyu amagara g’obukristu. Mutoorainwe omu bandi bantu n’abanywani babazaire b’abaana ngu mubagane aha murimo gw’okubareeberera omu magara g’obukristu kandi n’okukwata Ebiragiro bya Ruhanga nk’oku Kristu yatwegyeise.

 

EBYEGYESO BY’ABAANA ABARI KUTEBEEKANIISIBWA OKUTUNGA UKARISTIA

OMURUNDI GW’OKUBANZA

Abaana aba nibateekwa okwegyesibwa okumara omwaka gumwe.  Bashemereire kuba baine emwaka mushanju okugarura ahaiguru. Bashemereire kuba bari omu ishomero omukibiina (class) kya kabiri nari kya kashatu.

Enyanjura

Abari kubatizibwa nibataaha omu maka g’Obushatu oburikwera, Ruhanga Taata naabaha ebiragiro bye ikumi ebiri kubashembutsya omu mitwarize mirungi y’amagara gaaboag’obuntu. Ahabw’obweremwa bwaitu bumwe na bumwe nituremwa okworobera ebiragiro bye, tumucumuraho. Mukama akatukunda munonga yaatuha amasakramentu agatugaruzyamu amaani n’amagara, gakatweza kandi gagaruzaho akakwate kaitu na Ruhanga. Omuri aga masakramentu nimwo harimu n’eisakramentu rya Penetensia eritwihaho ebibi bwaitu tukabona kutunga eisakramentu rya Ukaristiaemitima yaitu eyezire. Nitutunga Kristu omuri Ukaristia nk’ekyokurya ekituha amaani g’omutima nk’oku ekigambo kya Ruhanga kitugambira omu Kitabo Ekirikwera Baiburi.

Ekigyendererwa

okuyamba omwana okumanya Obushatu Oburikwera (Trinita). Okworeka obukuru by’eisakramentu rya Batiisimu, Ukaristia na Penetensia omu magara g’omukristu. Naayongyerwaho byona ebiri omu magara gye ag’obukristu obwo naagateerana n’aga Kristu.

EISHOMO (LESSON) 1

RUHANGA

Enyanjura

Omunsi omu nitureeba ebintu bingyi. Ebintu ebi byona biine owaabihangire, obibeisaho kandi ori kubireeberera. Ogwo owaahangire itwe abantu n’ebintu niwe Ruhanga. Ruhanga tareebeka baitu twikiriza ngu: ariho, ahabwokuba niwe yaahangire ebyo byona ebi turi kureeba n’ebi tutari kureeba. (Okut. 1:1-27). Ruhanga n’omwe wenka kwonka ari omu ba Persona bashatu; Patri, Mwana na Mutima Orikwera (Eibanga rya Trinita).

Ekigyendererwa

Omwana ashoboorokyerwe kandi amanyire kimwe omurimo gwa Trinita ogu yaakoozire n’ogu arikugumizama naakorera omuri itwe. Amanye Ruhanga Patri owaahangire eiguru n’ensi, Ruhanga mwana owaatucungwire na Ruhanga Mutima Orikwera otweza kandi oturongosya (otugabira enema).

TRINITA (OBUSHATU OBURIKWERA)

Trinita Orikwera nibo Bapersona Bashatu; Ruhanga omwe. Nibo aba: Ruhanga Patri, Ruhanga Mwana na Ruhanga Mutima Orikwera. Niwe Ruhanga omwe omu bushatu nk’oku kyayorekirwe omu kuhangwa kw’ensi “tukore omuntu omu nshusha yaitu (Okut. 1:26) na Yezu Ku yaaherize okuzooka yaaragiira Entumwe ze ati: “Mbwenu mugyende, muhindure abantu b’omumahanga goona abatendekwa bangye, nimubabatiza omu iziina rya Taata n’erya Mwana n’erya Mutima Orikwera” (Mat. 28:19). Trinita nigo magara kandi okweteerana hamwe kw’okwikiriza kw’abakristu (GCD. 43). Niryo eibanga  ry’okwikiriza, eritabaasa kumanywa abandi kureka Ruhanga wenka owaakishurwire (Mal. 2:10 , Mat. 11:27, Lk. 10:22, ***. 15:5, Rom. 5:5 ). Abapersona bashatu abari Ruhanga omwe kandi nibeingana omu kitiinwa, omu bushoboorozi n’amaani. Kwonkaburi omwe aine omurimo gwe ogutari kushwana n’ogwa mugyenzi we.

RUHANGA PATRI

Ruhanga aba omutima oguhikiriire kimwe, niwe muhangi w’eiguru n’ensi. Titubaasa kureeba Ruhanga n’amaisho gaitu tukiri omunsi kandin’okumanya oku ari kushushwa kwine ahi kuri kugarukira (CCC 40). Ebihangwa bye ebi yaahangire ebi tureeba niyo ntandikiro y’okumanya bikye bikye ebi tubaasa kwetegyereza n’okumanya kwonka hariho ahi turu kugarukira. Ku turi kureeba ebi yaahangire, tutunga ekishushani ky’ogwo owa bihangire nk’oku Eklezia etwegyesa eti; Ruhanga nitubaasa okumumanya n’obwengye bwaitu twareeba ebi yaahangire (CCC 36). Buri kihangwa kishusha owaakihangire (CCC 41) na muno muno omuntu owaahagirwe omu kyeshushwa kya Ruhanga (Okut. 1:26, CCC 41). Omurimo mukuru gwa Ruhanga n’ogw’okuhanga. Akahanga byona omu kyeshushwa kye ayekundire. Ebi yaahangire byona biba birungi kandi akabihangira omu biro mukaaga reero aha kiro kya mushaju yaahuumura (Okut. 2: 1-14). N’obu omurimo mukuru gwa Ruhanga Patri guri ogw’okuhanga, baitu nitwikiriza ku omurimo ogu agukora na Ruhanga Mwana na Ruhanga Mutima Orikkwera (Okut. 1:26, Kol.1:16-17, CCC 316).

RUHANGA MWANA

Yezu Kristu n’omucunguzi waitu kandi niwe Mupersona wa kabiri owa Trinita Omuhikireiire owaayehindwire omuntu ngu atucungure kandi ngu atusaasire ekihemo ky’ebibi byaitu. Okucungura kwe kwiha abantu omu bibi n’omu bizibu ebi baba barimu bagira amagara masya. Mwana akahiikiriza omurimo gwe mukuru obu yaatufeera aha musharaba, akatucungura kandi yaatunywanisa na Ruhanga Tataitwe (Lk. 23:44-46).Adamu na Eva ku baagomeire Ruhanga, akababinga omu musiri gwa Eden (Okut. 3:23). Kwonka ahabw’embabazi na Rukundo ebi Ruhanga atugirira, yaatwoherereza omwana we ngu atwihe omu nkomo z’ekibi omu sitaani yaabaire etuboheire. Ekifubiro eki Ruhanga yaabahaire naitwe abaana baabo n’abaijukuru baabo twakibaganaho, kyaba ekibi ky’ensikirano. Yezu wenka niwe orikubaasa  kugaruzaho omukago gwaitu na Ruhanga. Niwe atutonganirira ahari Ruhanga Patri (Yon. 17:9).

Yezu Munywani w’abaana bato (Mk. 10:13-14, Lk. 18:15-17) naatwegyesa okukora n’okweshengyereza (Mat. 6:9:13)naatwegyesa okwesiga Ruhanga Patri, okumukunda n’okumuheereza omu magara gaitu (Mat. 5:1-12).

RUHANGA MUTIMA ORIKWERA

Ogu we N’omupersona wa kashatu omuri Ruhanga Omwe.  Omurimo gwe mukuru n’ogw’okutweza n’okutugarukanisa tukabaasa okwetegyereza ebi Kristu atwegyesa. (Yoh. 1:31-32; 14:25-26; 20:19-23, Ebyak 1:8) naayamya okwikiriza kwaitu (Mat. 4: 1-11, Yoh 16:12-15, Mk. 9:7). Mutima Orikwera naatuha engabirano ze mushanju; ey’okumanya ey’obwengye ey’okwetegyereza, ey’amaani, ey’okuhaburwa, ey’okucuma ediini n’ey’okutiina Ruhanga. Tubaase okurangirira amakuru marungi g’oburokozi n’okujuririra Kristu (Ebyak 2:1-4).

EISHOMO (LESSON) II

AKAMANYISO K’OMUSHARABA

Enyanjura

Amagara g’omukristu buriijo gatandika n’akamiso k’omusharaba naabatizibwa. Oburi kintu kyona eki omukristu ashemereire kukora naashabwa okukitandika n’akamanyiso k’omusharaba. Ekyo nikyoreeka ku byona bitandikira omuri Ruhanga omuhangi, omu mwana we omurokozi, hamwe na Mutima Orikwera otugarukanisa niko kamanyiso akareebeka akari kwahura omukristu omu bandi bantu boona. “omuntu weena orikwenda kunkuratira, ayeyogye, ayekorere ousharaba gwe, haza akuratire…”(Mat. 16:24-15).

Ekigyendererwa

Omwana amanye amakuru g’akamanyiso k’omusharaba; n’ekiri kutuma kaakorwa katyo.

Amakuru g’akamanyiso k’Omusharaba

I) Akamanyiso k’obusinguzi.

Aha Musharaba niho Yezu yaasinguriire sitaani, orufu n’ekibi yaatutungira ekiganyiro ky’ebibi byaitu.

II) Akamanyiso ka Rukundo

Tihariho ogira rukundo erikukira ey’omuntu kuhayo amagara ge ahabwa banywanibe(Yoh. 15:13, Lk 14:26). Yezu Kristu akatufeera aha musharaba ahabw’okutukunda n’okutugarukanisa na Ruhanga. Akamanyiso k’omusharaba katwijusya rukundo ya Ruahanga omwe omu bushatu ei atwiniire. Naitwe nituragiirwa okumukunda n’okukunda bagyenzi baitu.

III) Katwijusya okucungurwa kwaitu

Nitubugana na Ruhanga waitu nituraba omu musharaba. Yezu akatufeera aha musharaba kugira ngu twena tucungurwe reero tugarukire Mukama.

IV) Kaba ak’okwikiriza

Ou twikiriza aba Ruhanga Patri na Mwana na Mutima Orikwera. “kandi nk’oku Musa Yaahanikire enjoka omu ihamba, n’Omwana w’omuntu nikwo ari ow’okuhanikwa, reero weena orikumwikiriza, atungye amagara agatahwaho” (Yoh. 3: 14-15)

ENKORA Y’AKAMANYISO K’OMUSHARABA

Ori kukora akamayiso k’omusharaba akwata aha busyo naagamba ati: omu iziina rya Patri obwo naashaba Mukama ngu amurikire ebitekyerezo bye. Akwata aha kifuba naagamba ati: n’erya Mwana obwo naashaba Mukama ngu amurikire omutima gwe kandi akwaten’aha ibega rya buryo na bumosho naagamba ati: n’erya Mutima Orikwera Amina obwo naashaba mukama ngu ashoronzye emirimo y’emikono ye.

EISHOMA (LESSON) III

EBIRAGIRO BYA RUHANGA

Enyanjura

Ruhanga akahanga omuntu omu kyeshushwa kye. Okugira ngu omuntu agire entwaza nungi naRuhanga we kandi n’omuntu  na mugyezi we, Ruhanga akataho eiteeka ry’ebiragiro bye Ikumu yaabikwatsa Musa aha rushozi Sinai (Okur. 20: 1-12),ngu abaase okubikwata bimushoronzye gye omu rugyendo rwe orw’omunsi okumuhisya ei ari omu iguri.

Ekigyendererwa

Okwega n’okukwata obukuru by’Ebiragiro bya Ruhanga Ikumi, tubimanye, tubigyendereho, bituhwere okutuhisyaomu magara gaitu aga buriijo.

EBIRAGIRO BYA RUHANGA IKUMI

1.      Oramye Ruhanga omwe wenka omukundire kimwe

2.      Otarirahirira busha Iziina rya Ruhanga

3.      Oshemeze ekiro kya Ruhanga

4.      Otiine sho na nyoko

5.      Otariita

6.      Otarishambana

7.      otariiba

8.      Oreke okubeiha, n’okubeirera abantu

9.      Otaryetenga omukazi w’abandi

10.  Otaryetenga ebintu by’andi

Ebiragiro ebi byona Yezu Kristu aka bifunza omu iteeka rikuru ery’okukunda Ruhanga nabagyenzi baitu: “kunda Mukama Ruhanga waawe n’omutima gwawe gwona n’amagara gaawe goona n’obwengye bwawe bwona. Ekyo nikyo kiragiro ekikuru kandi eky’okubanza. Reero ekya kabiri ekirikushashana nakyo n’eki: kunda mutaahi waawe nk’oku oyekunda.”  (Mat. 22:37-39). Eki nikyo kiragiro kisya eki Kristu yaatusigiire. “Nimbaha ekiragiro kisya nti: mukundane. Nk’oku naabakunzire” (Yoh. 13:34).

 

EISHOMO (LESSON) IV

EKIBI OMU MAGARA G’OMUKRISTU

Enyanjura

Omukutandika Ruhanga akahanga omuntu omu kyeshushwa kye kandi akaba ari murungi naamukunda (CCC.396). Ahabw’okwetungura omuntu akagomera Ruhanga ahabw’ekibi, ekyo kibi kyaza omuri ekihangirwe kyona nikiraba omu bazaire baitu b’okubanza Adamu na Eva(Okut.3, CCC. 402). Ekibi kya Adamu na Eva nikyo ekibi ky’obuzaariranwa ekiba kiri omuri buri muntu orikuzaarwa omunsi egi (CCC. 403). Nikyo kituma Eklezia yaabatiza abaana bato, abo abatakakoragaho ekibi ahabw’abo kwonka baazairwe n’ekibi ky’obuzaariranwa (CCC.403). Ekibi ky’obuzaariranwa kikaita omukago  gwa Ruhanga naba tatainkuru itwe Adamu na Eva kyabareetera enaku. Ku tukora ekibi naitwe tuba nitweyaka obugabe obu Ruhanga yaahaire omuntu weena owaahangirwe (CCC 387),twita omukago gwaitu na Ruhanga.

Ekigyendererwa

Omwana ashemereire okumanya ekibi n’enki, ebi ekibi kireeta, okukyerinda hamwe n’oburungi oburi omu kweteisa.

EKIBI

Ekibi n’omushango ogu omuntu agira omu maisho ga Ruhanga ku aheza okuhenda nari ku aremwa okworobera Ebiragiro bya Ruhanga (CCC 1850). Eki nikyo omuhandiki wa Zaabuli agambaho naagamba ati: “niiwe naacumwireho, kandi niiwe buzima, ekyeetwa ekihagaro, omu maisho gaawe nikyo naakozire.” (Zab. 51:4). “Nahabw’ekyo ebi nibimwe omu bibi; obushambani n’ebikwatiraine nabwo,okurya enshoni, okuramya emandwa,okuroga, obuzigu, okurwana, eihari, ekiniga, okuharikana,okwebaganiisamu, okucwa orubanja,eitima, obusinzi, enkyeera n’ebiri nk’ebyo” (Gal. 5 : 19-21). Omuntu naabaasa okukora ebibi ebi omu biteekateeko, omu kwetenga, omu bigambo, omu bikorwa n’omu butakora.

EKIBI KIBA EKY’EMIRINGO EBIRI

Ekibi ky’orufu

Kiba ekibi nari omushango muhango ogu omuntu akora ku ahenda ekiragiro kimwe aha biragiro ikumi bya Ruhanga. Ekibi ky’orufu kiita omukago gwaitu na Ruhanga kandi kiita emitima yaitu. Omuntu ku ari kufa n’ekibi kihango aza omu muriro ogutahwaho. Ekibi kihango kisaasirwa omu eisakaramentu rya Penetensia.

Ekibi ekyanguhi

Guba omushango nari ekibi kikye eki omuntu akora ku ari kuhenda Ebiragiro bya Ruhanga omu bintu bikye, omu butamanya, omu kuzaana n’omu kwerinda ebizibu . Ekibi ekyanguhi kitukyendezamu okukunda Ruhanga kandi mporampora kituhisya omu kibi ky’orufu.

Omiringo y’okwerinda okukora ekibi

Okurinda Ebiragiro bya Ruhanga, eby’Eklezia, eby’eishomero, eby’eihanga n’ebindi biragiro birungi. Nitushabwa oku hamira omuri rukundo ya Ruhanga na bagyenzi baitu, okukwata ebi Eklezia etwegyesa n’okuhurira bakuru baitu.

 

EISHOMO (LESSON) V

AMASAKRAMENTU

Enyanjura

Amasakramentu gaba empurizana ei Ruhanga arabamu okuha abantu be ebirungi ebi Yezu Kristu yaabatungiire naaraba omu murimo gw’okubacunguura. Amasakramentu gaba mushanju, kwonka omu kyegyeso eki nituza okuta amaani aha masakramentu aga: Batiisimu, Penetensiana Ukaristia.

Batiisimu etwihaho ekibi ky’obuzariiranwa, Penetensia etwihaho ebibi ebi tukora twabatiziibwe, Konfirmansio etutungisa Mutima Orikwera kandi etuhindura abaserukare ba Yezu Kristu. Omuri Ukaristia tutungiramu Omubiri n’Eshagama ya Kristu okuriisa emitima yaitu. Ebintu bingi ebitureeba nibikorwa omu masakaramentu bimanyisa ebindi ebi tutareeba. Ku obireeba bimanyisa ebindi. Ebintu nk’ebyo biba obumanyiso. Eky’okureeberaho ekyapa ky’iziina ry’eishomero ekiri ahamuhanda kyoreka ku hariho eishomero eri otareeba. Na Ruhanga aine obumanyiso bwe obu ayejunisa okutwegyesa ebintu ebi tutari kureeba n’amaisho gaitu. Obumanyiso obwe, nigo masakramentu. Yezu Kristu uwe wenka niwe yaakozire ago masakramentu  namunomuno ago mushanju agatuhwera okweza emitima n’emibiri yaitu.

Ekigyendererwa

Omwana ashemereire okumanya omugasho gw’amasakramentu omu magara ge kandi agatungye buriijo nk’entanda y’amagara gamubaasise nk’omukristu weena okuhikaana na Ruhanga we.

EISAKRAMENTU

Eisakramentu n’akamyiso akareebeka akamanyisa eneema etareebeka aku Mukama waitu Yezu Kristu yaatusigiire okutweza. Abumanyiso obwo Yezu Kristu niiwe yaabukozire. Tibworeka nk’obundi bumanyiso bwa buriijo kureka eki bworeka nikyo kitugasira.

AMASAKRAMENTU MUSHANJU

1.      Batiisimu

2.      Penetensia

3.      Ukaristia

4.      Konfirmansio

5.      Okusiigwa kw’abarwaire

6.      Ordiini

7.      Matrimonio

EISAKRAMENTU RYA BATIISIMU, PENETENSIA NA UKATISTIA OMUBWIJWIRE

BATIISIMU

Batiisimu niryo eisakramentu eritwihaho ekibi ky’obuzaariranwa , rikatuhindura abaana ba Ruhanga nab’Eklezia (Yoh. 3:5). Obukuru bwa Batiisimu nibureebwa obu na Yezu we wenka yaabatizibwa omu mugyera Yorudani atyo yaahikiiriza eki Ruhanga yaabaire  akunda (Mat. 3: 13-17).

PENETENSIA

Penetensia niryo eisakramentu eriihaho ebibi ebi omuntu akora yaabatiziibwe. Ekigambo Penetensia nikiruga omu rurimi orulatini ekirikumanyisa okweteisa. Eisakramentu rya Penetensia risaasira omuntu ebibi ebi akora yaaherize okubatizibwa (Yoh. 20:23, CCC.1486). Omu eisakaramentu eri nimwo turabira nitweteisa ebibi byaitu n’okugarukira Mukama Ruhanga(CCC. 1486). Omu Penetensia nimwo tunaabira tukeezibwa eikwe ry’ebibi ebiita omukago gwaitu na Ruhanga na bagyenzi baitu.

Enfumu y’omwana ekirare etworeka oku Ruhanga aijwire embabazi na rukundo. N’ahabw’ekyo, ku turi kugwa omu kibi, tutakaatiina okuza owa Ruhanga bukomookobw’eneema okusaasirwa n’okwakiira embabazi omu Penetensia(Lk. 15:11-32, Rom. 6:23 , 1Yon. 1:9, ***. 4:16, CCC. 1490). Ruhanga niwe aineobushoboorozi bw’okusaasira ebibi, kwonka Yezu Kristu akabubaganiisizaho entumwa ze n’abahunguzi baabo, abepiskopi n’abasaserdoti (Yoh.20:19-23, Yak. 5:16). Nahabw’ekyo, abepiskopi n’abasaserdoti nibo baine obushoboorozi bw’okusaasira ebibi omu iziina rya Yezu Kristu(CCC. 1495), omudyakoni taine obushoboorozi obwo.

Ku tuba nitugambira omusaserdoti ebibi byaitu, tuba nitubigambira Yezu Kristu otusaasira naaraba omu musaserdooti ori omu bigyere bya Kristu, Omusaserdoti Mukuru (***. 4:14-16). Ori kuba kugarukanana Ruhanga n’Eklezia aba akozire ekibi ky’orufu kandi ekibi ekyo akyaturira kandi kisaasirwa omusaserdoti (Lev. 5:5 , CCC. 1497). Nituragirwa okwaturira omusaserdoti ebibi byaitu kugira ngu abimanye reero abitusaasire omu iziina Yezu. Ekyo nikyo tweta okweteisa.

Buri kibi ky’orufu kyona kisaasirwa omu eisakaramentu rya Penetensia nk’oku Yezu Kristu yaakigambire ati: “Kyona eki orikoma omunsi, kiryakomwa n’omu iguru; kandi kyona eki orikomoorora omunsi kiryakomoororwa n’omu iguru” orikweteisa ahurira yaba gye ku asaasirwa ebibi bye byona ebikye n’ebihango yaaba atasherekire ekibi kyona omu mutima gwe.

Ebi orikuza okweteisa ashemereire kukora

  • Amanye ebibi bye naatekateeka aha Biragiro Ikumi bya Ruhanga
  • Ayeteise (CCC. 1490)
  • Abyature
  • Akore empongano ei omusaserdoti araamuhe (Lev. 5:18-19 )

Eshaara za Penetensia

  • Taata mpa omugisha, ahakuba nsiisire munonga omu biteekateeko n’omubigambo n’omubikorwa, tinkaganyirwagaho empongano yangye tinkagiherize  Amiina.              Nari awatungire penetensia ashoma egi ati:
  • Taata mpa omugisha, ahakuba nsiisire munonga omu biteekateeko n’omubigambo n’omubikorwa naamara ekihe eki… ntatungire Penetensia empongano yangye nkagiheza, ebibi byangye nibyo ebi:...
  • Hakurataho ebibi ebi omuntu akozire.
  • Ninyikiriza ebibi ebi na byona ebyanyeba na byona ebi naakozire okuruga aha kiro kya Batiisimu niinshaba embabazi za Ruhanga naiwe taata onganyire ku oraarebe kinshemereire Amiina.
  • Hunama ohurire eki omusaserdoti araakugambire.
  • Oshoma eshaara y’okucuucuka. Oti Eshaara y’okucuucuka Ruhanga wangye ebibi byangye ebi naakozire, nabyangira kimwe okuba ori murungi munonga nooyanga ebibi nanye dekyeire aho ompe eneema yaawe tinkyeda okukugomera Amiina.
  • Yakiira eshaara y’okukusaasira ebibi kandi okore akamanyiso k’omusharaba omusaserdoti naakuha omugisha.

Empongano n’enki?

Empongano n’ekintu eki omusaserdoti aragiira owaatunga Penetensia okukora ku aheza ati okumusasira ebibi bye. Empongano egyo ebaasa kuba eshaara, obufura, ekihongwa, okuyamba abandi, okwefubira nari okweyima ekintu.

Yetegyereze eki

Omwana ashemereire okumanya entaniso eri ahagati  y’empongano ei arikuhebwa yaaheza kutunga Penetensia n’ebindi ebifubiro ebi bamuha. Empongano egyo emuhwera okworeka Mukama rukundo n’okushemererwa ahabw’okumusaasira ebibi bye.

UKARISTIA

Ukaristia niryo eisakramentu eririmu Mukama waitu Yezu Kristu uwe wenka: n’Omubiri gwe, n’Eshagama ye, n’Omutima gwe, n’obwa Ruhanga bwe, weena buzima ari omu kyeshusha kyomugaati neky’eviini (Yoh. 6: 1-15, Mk. 14:22, Lk. 22:19, 1Cor. 11:23).

Ku tutunga Ukaristia, tutunga Yezu haza atuhwera okurwanisa omuzigu sitaani omu magara gaitu. Titukasingura ogw’omuzigu ahabwaitu twenka. Eisakramentu eri niryo rikuru munonga. Tirituha eneema yonka nk’agandi baitu ritutungisa Mukama waitu Yezu Kristu uwe nyine(CCC. 1374, 1377)nyina w’eneema zoona. Amasakramentu agandi goona n’ebiri okukorwa omu Eklezia byemerera aha musingi gwa Ukaristia entsibuko yabyo (CCC. 1407, LG. 48).

Ahanyima y’okuha omugisha omugaati n’eviini, bihinduka Omubiri n’Eshagama ya Kristu aguma omuri abari kumutunga obwire bwona kandi ahumurizibwa n’omu tabernakuro (Yoh. 6:1-56). Omusaserdoti niwe aine obushoboorozi bw’okuhaasirira omugaati n’eviini (CCC.1411).

Ukaristia ti eisakramentu ryoka kureka n’Ekitambo eki Mukama waitu ayetambiramu buriijo omu Misa nk’oku omusaserdoti akigamba omu Misa ati: Beene taata katushabe ngu Ekitambo eki kisiimwe Ruhanga Patri omushoboorozi wa byona. Ukaristia eba entanda eriisa emitima yaitu kandi ekatuha amaani g’okutambura gye omu rugyendo rwaitu nituza omu iguru nk’oku Yahaana yaakigambire ati: “Ninye mugaati gw’amagara; weena oija ahi ndi tagira njara, na weena orikuunyikirizatagira iriho” (Yoh. 6:35). Twaba nitwenda okuganyirwa omu eisakramentu eri, nitushabwa okuritunga tushemeire. Ku turitunga tuteezire tugira orubanja ruhango ry’okuhagaza ebirikwera orwetwa sakrilego.

Omubiri gwa Kristu ku bagucwamu ebicweka, Kristu aba ari omuri buri kicweka omubwijwire kandi weena ori kushembera ekicweka kyona ekicwirwemu aba naatunga Kristu omubwijwire (CCC.1377). Weena orikushembera Omubiri gwonka nari Eshagama yonka, atunga Yezu Kristu omu bwijwire. Ukristia erimu ebirungi bingi nk’ebi: okunywana Yezu buri kaire ku arikwija omu mitima yaitu, tutunga amaani g’okutambura orugyendo rwaitu orututwara omu iguru, tugira amasiko g’okuzooka n’okutunga amagara agatahwaho, tukunda kandi tweteerana n’abakristu bagyenzi baitu ku tubagana aha kiihuro kimwe (Yoh. 6:54, Mat. 26: 28, 1Cor. 10:16-17, CCC. 1363- 1366).

ESHAARA Y’OKUSIIMA OMUNTU KU AHEZA OKUSHEMBERA

“Ai Mukama mbeera omuhanda gw’okurokoka kw’omutima gwangye kandi ompamye omuri rukundo yaawe.” Obaasa okushaba endijo shaara yaawe yoona eine akakwete n’egi; Ai Mukama ba egabo y’omutima gwangye.

Yetegyereze eki

Shoboororera omwana entaniso y’omugaatu ogu turya omu maka gaitu na Ukaristia ei tutunga omu Misa.

EISHOMO (LESSON) VI

BIKIRA MARIA NYINA RUHANGA

Enyanjura

Bikira Baria niwe yaazaire Yezu Kristu omwana wa Ruhanga. N’ahabw’ekyo Bikira Maria ni Nyina Ruhanga (LK. 1: 26-28). Bikira Maria akabaka enda ahabw’amaani ga Mutima Orikwera. Yaamuzaarira Betelehemu omu nyanga y’ente (LK. 27). Bikira Maria akaba naatuura Nazareti, ahi Yezu yaakuriire (LK.2:39-40).

Ekigyendererwa

Omwana ashemereire okumanya obukuru bwa Nyinaitwe Bikira Maria omu EkleziaKatolika kugira ngu amwegyereho omutima gw’obuhurizi, obucureezi, okweshengyerez, okwesiga amaani ga Ruhangan’oburikwera omu magara ge.

BIKIRA MARIA NYINA RUHANGA

Abazaire ba Bikira Maria baba Yohakimu na Anna abahikiriire.  Bikira Maria akakurira omu magara g’obuhikiriire obu Ruhanga yaamuhangiremu. Mukama akamuha omugisha gw’okuzaara Yezu Kristu (1:26-38). Bikira Maria akeeha Ruhanga akiri omwana muto kandi tararugire omu mwanya gwe ogurikwera. Yezu Kristu obu yaabaire ari aha musharaba akatukwatsa nyinaitwe Maria obu yaagambire Yohaana ati: “Mukaikuru reeba omwana waawe” kandi yaagambira omutendekwa ati: “Reeba nyoko” (Yoh. 19:26-27) nikyo twena ababatiziibwe turi abaana ba Bikira Maria.

OKUSHABA OBUTONGANIRIZI BWA NYINAITWE BIKIRA MARIA

Omuzaire wangye ku arikunshaba ekintu kyona haza nkine ninkimuha ahabw’okuba akanzaara kandi mba nimukunda. Na Bikira Maria ku arikushaba omwana we Yezu Kristu ekintu kyona akimuha. Ku turi kushaba nituraba omuri Nyinaitw Bikira Maria eiraka ryaitu arihisya aha mwana we Yezu Kristu haza atuha ebi turikumushaba nk’oku yaakikozire buri aha bugyenyi bwa Kaana ey’omuri Galilaya (Yoh. 2:1-12).

EBITURIKWEGA AHARI NYINAITWE BIKIRA MARIA

Bikira Maria natwegyesa engyesho y’obuhurizi, okukunda Ruhanga, okweshengyereza,okuhurira Ruhanga n’abakuru baitu. Bikira Maria akagira akaire k’okuhwera Elizabeeti mukuru we nk’emwezi eshatu. Nka Bikira Maria, naitwe twegye okwefubira, n’okuhwera abandi abari omu byetaago, nka abarwaire, abakuzire, ebimuga, abari kwitwa enjara n’emburabure.

Naitwe twegye okwikiriza entekateka ya Ruhanga omu magara gaitu nk’oku Maria yaikiriize obu yaagambire ati: “Reeba ndi omuzaana wa Nyakubaho, ka kibe nk’oku waagamba (Lk.1:38). Ka twesigye Mukama Ruhanga waitu na Yezu Kristu nk’oku Maria yaikiriize ngu Omwana we Yezu abaase Kuhwera abaine obwetaagi nk’oku yaakikozire aha bugyenyi aha bwa Kaana. Ku turaabe nitwenda ngu Yezu abe omuriitwe nitushabwa okwerinda tutashisha nka Maria Nyinaitwe oku yaayerinzire atashishe.

EISHOMO (LESSON) VII

EKITABO EKIRIKWERA BAIBURI

Enyanjura

Eky’okubanza kya byona, Ekigambo kya Ruhanga ni Yezu Kristu: “Kigambo akaba ariho, Kigambo akaba ari na Ruhanga, kandi Kigambo akaba ari Ruhanga…Kigambo ogwo akaba omuntu yaatuura omuri itwe…” (Yoh. 1:1, 14). “Ira Ruhanga akaba agambira baatatenkuriitwe omu miringi mingietari emwe naaraba omu barangi. Kwonka omu biro ebiebihereerukire, itwe, atugambiriire omu mwana ou yaataireho kuba omuhunguzi w’ebintu byona kandi ou yaahangiise ebintu byona” (***. 1:-12). Ebyo byona ebi Ruhanga yaagambire naaraba omu barangi n’omu mwana we Yezu bikahandikwa omu Kitabo Ekirikwera (Baiburi) abantu abaabaire beijwire amaani ga Mutima Orikwera.

EKIGYENDERERWA

Omwana ashemereire kumanya ebikuru bikyebikye ebiri kukwata aha Kitabo Ekirikwera ebiri omu ndagaano Eya Ira n’Ensya. Ashemereire okukunda, n’okushoma Ekigambo kya Ruhanga kandi akyeyegyeseho kimuhwere omu magara ge.

EBICWEKA BY’EKITABO EKIRIKWERA

Baiburi n’ekitabo kimwe kwonka nikifunzibwa omu ndagaano eya Ira n’Ensya eine ebitabo 73.

Endagaano eya Ira

Endagaano aya Ira eine ebitabo 46 ebyahandikirwe Kristu atakazairwe. Omwegyesa ashemereire okuhwera omwana okumanya ebyafaayo ebiri omu ndagaano egi.

  • Okutandika (Okut. 1:1-26)
  • Omusiri gwa Eden(Okut. 2:4-17
  • Omuntu okugomera Ruhanga (Okut. 3:1-24)
  • Kaini na Abeeli (Okut. 4:1-8)
  • Tataitwe omukwikiriza (Okut. 12:1-9)
  • Ruhanga okweta Musa ( Ex. 3:1-6)

Endagaano Ensya

Endagaano Ensya erimu ebitabo 27 ebyahandikirwe Kristu yaaherize kuzarwa. Omwegyesa ashemereire kuhwera omwana okumanya ebikuru bikyebikye omu bitabo by’Evangeli, abahandiiki baazo n’ebaruha za Paaulo Entumwa kandi amanye n’ebyafaayo ebi:

  • Okubatizibwa kwa Yezu (Mk. 1:9-11)
  • Batiisimu (Mat. 28: 16-20)
  • Yezu okuriisa abantu 5,000 (Lk. 9:10-17)
  • Yezu okukora Ukaristia (Mk. 14:22-25, Mat. 26: 26-29)
  • Entumwa za Yezu 12 (Mk. 3:13-19)
  • Yezu omuriisa murungi (Yoh. 10: 11-14)
  • Murekye abaana bato baije aharinye (Mk. 10: 13-14)
  • Obushoboorozi bw’okutungisa Penetensia (Yoh. 20: 21-23, Mat. 16:19, 18:18)
  • Yezu okutaayayira Zakaayo ( Lk. 19:1-10)
  • Yezu naatufeera aha musharaba (Mk. 15: 33-39, Lk. 23: 44-46, Mat. 27:45-56)
  • Yezu naazoora Lazaaro (Yoh. 11:1-25)
  • Yezu naazooka omu bafu (Lk.24:1-6, Mat. 28: 1-8)
  • Enfumu y’omutungi n’omworo (Lk 16:19-31) okuhwera abari omu bwetaagi.
  • Okukora n’okurya (2 Tes 3:1-15)

 

EISHOMO (LESSON) VIII

ESHAARA

Enyanjura

Ruhanga akahanga omuntu omu kyeshusha kye n’omu kukunda kwe kandi naayenda ngu abantu babe banywani be. Buriijo Ruhanga naayenda ngu habeho okukwatanisa n’okuhurizana ahagati y’omukago gwe n’abantu. Nk’oku itwe tutwaza na bakuru baitu nabo bakatuhuriranitubatamu ekitiinwa ekibashemereire, nikwo na Ruhanga tumushemeza, tukamuhurira, tukamuhaisa, tukamusiima kandi tukamushaba nituraba omu shaara. N’ahabw’ekyo omu shaara nari okweshengyereza nimwo twimukiza Ruhanga emitima yaitu nitumuha ekitiinwa nitumushaba ebirungi by’omutima n’eby’omubiri ebi akunda

Ekigyendererwa

Omwana bashemereire okumanya omugasho gw’eshaara nari okweshengyereza omu magara ge, okumanya ahabw’enki omukristu naatendekwa omu kweshengyereza obutaruha hamwe n’emiringo mingi ey’okwengyererezamu.

Eshaara omu Kitabo Ekirikwera- Baiburi

Omu Kitabo Ekirikwera twinemu abantu b’omutaano abu turi kwegyeraho okweshengyereza tukareeba oku beshengyererezamu Mukama akahurira eshaara zaabo akabaha ebi bashaaba.

  • Aburahamu akashaba omwana (Okut. 15:1-4)
  • Musa akeshengyereza Ruhanga okusaasira aba Israeli obu baayekorera enyana bakagihimbisa (Okur. 32:30).
  • Isaaya akasiima Ruhanga ahabw’okuhwera aba Israeli okuruga Babiloni (Is. 63:7-9)
  • Siraki akahimbisa Ruhanga ahabw’oburinzi burungi na byona ebi akora (Mur. 50:24-26)
  • Yezu akeshengyereza omu miringo etarikushwana ahabw’enshonga zitari zimwe na zimwe (Yoh. 6:1-5; 17:1-26, 22:41-43)
  • Bikira Maria n’Entumwa za Yezu bakeshengyereza okumara ebiro mwenda bategyereize okwija kwa Mutima Orikwera (Ebyak. 1:12-24)

OMWANA AYEGE OKUSHOMA ESHAARA EZI

Tataitwe ori omu iguru

Tataitwe ori omu iguru iziina ryawe ritiinwe obukama bwawe bwije, ebi okunda bikorwe omu nsi, nk’oku bikorwa omu iguru. Otuhe eriizooba egabo yaitu y’obutoosha, otusaasire ebibi byaitu, nkaitwe oku tusaasira abatushaagiza, otatureka tukoohibwa, kureka otujune omubi.

Kasingye Maria

Kasingye Maria ojwire eneema Omukama arinaiwe okaheebwa omugisha  okukira abakazi boona na Yazu Omwana w’enda yaawe ahebwa omugisha. Maria omuhikirire Nyina Ruhanga otushabire itwe abasiisi mbwenu n’obunaku bwokufa kwaitu Amiina.

Ninyikiriza Ruhanga Patiri Omushoboorozi wa byona

Ninyikiriza Ruhanga Patiri Omushoboorozi wa byona omuhangi w’eiguru n’ensi na Yezu Kristu Omwana Omwe wenka Mukama waitu owabaire ari omunda ahabwa Mutima Orikwera, akazaarwa Bikira Maria, yaareebesibwa enaku obwa Ponsio Pilato; yaabambwa aha musharaba, yaafa, yaaziikwa, yaashuuma okuzimu, aha kiro kya kashatu, yaazooka omu bafu, yaatemba omu iguru, yaashutama aha buryo bwa Ruhanga Patri omushoboorozi wa byona ahu ariruga naija kucwa orubanja rw’abahuriire n’abafiire. Niinyikiriza Mutima Orikwera, Eklezia Katolika ehikiriire, okweteerana hamwe kw’abahikiriire, okusaasirwa kw’e bibi, okuzooka kw’emibiri, n’amagara agatarihwaho Amiina.

Eshaara y’Okwikiriza

Niinyikiririza kimwe Ruhanga wangye, eby’amazima ebi byona ebi Eklezia Katolika etwegyesa, okuba niiwe waabigigambiire, kandi tobaasa kuhuga n’okutubaiha Amiina.

Eshaara y’Okwesiga

Niinyesigira kimwe, Ruhanga wangye, ahabwa Yezu Kristo, ku orimpa eneema yaawe omu nsi n’amagara agatarihwaho omu iguru, ku ndiba nkwatsire ebiragiro byawe, okuba niiwe waabituraganiise, kandi ori murungi munonga, omushoboorozi wa byona, noohikiiririza kimwe endagaano zaawe Amiina.

Eshaara y’Okukunda

Ninkundira kimwe Ruhanga wangye, n’omutima gwangye gwona, okukira byona, okuba ori murungi omukundwa munonga, kandi niinkunda abantu boona ahabwawe, nk’oku nyekunda Amiina.

Eshaara y’Okucuucuka

Ruhanga wangye, ebibi byangye ebi naakozire, naabyangira kimwe, okuba iwe ori murungi munonga, omukundwa buzima, nooyanga ebibi, naabirekyera aho; ompe eneema yaawe, tinkyenda kukugomera Amiina.

Bikira Maria Omuhikiriire

Naiwe Malaika omurinzi wangye abahikiriire mwena abari omu iguru, mundinde omu izooba eri Amiina.

Eshaara y’Okubyama

Ruhanga wangye ninkweshengereze, okuhuumura kwangye, oku ndikuza kuhuumuramu, kumbeere kurungi, aha mutima gwangye n’omubiri gwangye. Biikira Maria omuhikiriire, naiwe Malaika omurinzi wangye n’abahikiriire mwena ab’omu iguru, mundinde omu kiro eki, n’omu bunaku bw’okufa kwangye Amiina.

Eshaara y’okurya

Ruhanga wangye, ninkweshengyereze, ebi byokurya ebi ndikwenda kurya, bindeetere amaani ag’okukora gye na byona ebi okunda Amiina.

 

Eshaara y’Okusiima

Ruhanga wangye nikusiima aha bw’ebyokurya ebi naarya kandi ninkusiima n’ahabw’ebirungi byona ebi ongabira Amiina.

Ija Mutima Orikwera

Oijuzye emitima y’abaikiriza baawe, ogihembemu omuriro gw’okukunda kwawe, oyohereze Mutima waawe, kandi byona biryakorwa, oryagarura byona ebiri ahansi.

Tweshengyereze; Ai Ruhanga iwe owaayegyesize emitima y’abakwikiriza baawe, ahabw’okumurikirwa Mutima Orikwera, otuhe okumurikirwa ebihikire omuri ogwo mutima n’okushemererwa obutosha, ahabwokutugumyagumya ahabwa Kristu Mukama waitu  Amiina.

 

ESHAARA Z’OKUTAAHA OMW’EKLEZIA

Egi n’enju ya Ruhanga ei ntura ninyeshengyererezamu

Ai Mukama ompe eneema y’okuguma ninyekyehesa omumaisho gaawe.

 

Eshaara y’okukora omu maizi g’omugisha

Ai Mukama oyoze omutiima gwangye gwere, eshaara zangye ozaakiire.

Eshaara ey’okuramya Yezu ori omuri Tabernakulo

Ai Yezu wangye, niimanya ku otuura omuri Tabernakuro ahabw’okunkunda; ninkuramya kandi ninkukunda.

Eshaara ey’okwetebekanisiza okushembera

Ai Yezu wangye, ninyikiriza munonga ku ori omu Isakramentu rya Ukaristia. Ninyikiriza munonga ku naza kutunga hati Omubiri gwawe n’Eshagama yaawe, n’omutima gwawe n’obwa Ruhanga bwawe, omu kyeishusha ky’omugaati n’eviini.

Eshaara ey’okusimira okushembera

Omubiri gwa Yezu gundokore Eshagama ya Yezu ensinze, amaizi agatembire omu rubaju rwa Yezu ganyozye, okuburabuzibwa kwa Yezu Kumpamye. Ai Yezu omurungi ompurikize, omu mahuta gaawe obe nimwo wanshereka. Otarinyikiriza kwetanisa naiwe, onjune omuzigu ori kundebya, omu bunaku bwokufa onyete, onkununkirire nyije ahantu ahu ori, mbone kuba n’Abahikiriire baawe, nkuhaise obusingye bwona Amiina.

YETEGYEREZE EKI

Omwana abaasa okushoma eshaara zimwe aha mutima okurugiirira omu mbeera ezi arimu omuka, omu Eklezia, omu kyaro ky’owaabo, eihanga hamwe n’ensi yoona.

 

EISHOMO (LESSON) IX

EBYEGYESO BIKYE AHA EKLEZIA

Enyanjura

Eklezia niyo ngoma ya Yezu Kristu, niyo erimu abakristu boona ab’omunsi. Abakristu nibo abakurasiba Kristu kandi ebicweka by’omubiri gwe nk’oku Paulo Entumwa yaakigambire ati: “Mbwenu naimwe muri omubiri gwa Kristu, na buri omwe n’orugingo rwagwo”. Abo nibo baitwa abakristu, abaana ba Ruhanga, eihanga rya Ruhanga eritoorainwe. Yezu Kristu niwe yaatandikre Eklezia obu yaatooraine Entumwa ze 12 abembembezi be Eklezia b’okubanza, abu yaayooherereize Mutima Orikwera aha kiro kya Pentekooti bakatandika kurangirira amakuru marungi. Obwo nibwo Eklezia yaatandika (Ebyak. 12:1-13).

Ekigyendererwa

Omwana amanye ebyafaayo bikye by’Eklezia, owaatandikire Eklezia n’Entuma 12 za Yezu Kristu.

Eklezia

Eklezia niyo ngoma ya Yezu Kristu, niyo erimu abakristu boona ab’omunsi. Nikyo ekigombe ky’abaana ba Ruhanga, eihanga rya Ruhanga abakurasi ba Yezu Kristu kandi ekicweka ky’omubiri gwa Kristu. Eklezia nabwo nikibaasa kumanyisa eky’ombeko eki abakristu babuganiramu obwo nibahayo eshaara zaabo owa Ruhanga.

Yezu Kristu niwe yaatandikire Eklezia. Ku yaahikize emyaka 30 Yezu akatandika okwegyesa amakuru marungi g’Evangeli. Yaatoorana kandi yaatendeka Entumwa 12 (Mk. 3:14) kugira ngu bagumizemu omurimo gwe “Nk’oku Taata yantumire nanye nikwo ndi kubatuma…” (Yoh 20:21).

Ku yaabooherereeze Mutima Orikwera aha kiro kya Pentekooti, yaamariiriza entekateeka ye y’okutandika Eklezia. Ku yaabaire naakora omurimo gwe, Yezu akaba aine ab’okumukwatsa nizo Ntumwa ze abebembezi b’Eklezia.

Entumwa za Yezu

Yezu Kristu akatoorana Entumwa ze 12 nk’abebembezi b’okubabza b’Eklezia (Mk. 3:13-19). Amaziina g’Entumwa ezo n’aga: Simooni Petero, Yakobo na Yohaana omurumuna,Andereya, Filipo, Bartolomaayo, Matayo, Tomasi, Yakobo mwene Balifaayo, Tadeo, Simoni enkuzi y’eihanga na Yuda owa kariota owaamureebize. Mukuru w’Etumwa akaba ari Simoni Petero. Matiya akatooranwa ahanyima okuza omu mwanya gwa Yuda owa Kariota owaareebize Yezu. Yezu akabatoorana yaaba nabo akaire obwo naabeegyesa reero aha nyima yaabatuma okwegyesa n’okubatiza abantu

Abebembezi b’Eklezia Katolika

Omwana ashemereire okumanya abebembezi b’Eklezia okuruga ahari Paapa. Omwepiskopi naahungurira Entumwa (Yoh. 20:21). Omusaserdoti nakwasa omwepiskopi.

YETEGYEREZE EKI

Ebiri omu kyegyeso eki n’ebyokuhwera omwana okumanya Kristu omu magara ge, akamukunda, akamuhamiraho kandi akamukundisa abandi. Ashemereire okumanya ekiraamuhwere omu magara ge g’obukristu munomuno omu eisakramentu rya Ukaristia. Kristu akaija okworeka omukristu omuhanda gw’amagara ge goona. Omu bikorwa bye bya buriijo ababeere eky’okureeberaho, bamumanye, bamukunde kandi bamuheereze amagara gaabo goona.

EBYEGYESO BY’ABARIKUTEBEEKANIZIBWA OKUTUNGA EISAKRAMENT RYA KONFIRMANSIO

Abaana abo bashemerereire kwegyesibwa haakiri emyaka ebiri kandi tibashemerereire kuba ari ahansi y’emyaka mwenda. Bashemerereire kuba bari omu kibiina (class) kya Kana, ekya kataano n’ekya mukaaga. Bashemerereire kuba baayegyesiibwe eby’okutunga Komonio y’okubanza reero bongyereho n’ebya Konfirmansio.

EISHOMO (LESSON) I

Enyanjura

Ruhanga ku yaaherize kwiha abantu be omubuzaahe omuri Misiri (Egypt), yaabeebembera yaabahisya omunsi ei yaabaire abatebeekaniisiize yaakora nabo endagaano  ei baabaire nibagyenderaho nk’abaana be entoore omu magara gaabo. (Okur. 19:4-6). Egyo ndagaano ekahandikwa aha mabaare abiri, nibyo Ebiragiro Ikumi ebi yaabahaire aha rushozi Sinai. (Okur. 20:1-17; Ebir. 5:11-21). Ebiragiro by’okubanza bishatu nibyoreka akakwate k’omuntu na Ruhanga we. Ebindi Ebirangiro mushanju nibyoreka akakwate k’omuntu na mugyenzi we. Egyo niyo Rukundo ya Ruhanga. Ebyo biragiro akabibaha ahabw’okubakunda obwo arikwenda ngu bashushane, bamukunde kandi bakunde n’abantu bagyenzi baabo.

Ekigyendererwa

Omwana ashemerereire okumanya n’okushoboorokyerwa Ebiragiro bya Ruhanga Ikumi omu bwijwire, abimanye, abikuratire bimuhwere omu ntwaza ye n’omukukunda Ruhanga na bagyenzi be.

EBIRAGIRO IKUMI BYA RUHANGA

Ebiragiro by’okubanza bishatu nibyoreka oku omuntu ashemereire okutwaza na Ruhanga, reero ebindi mushanju nibyoreka oku omuntu ashemereire okutwaza n’abantu bagyenzi be.

Ekiragiro ky’okubanza

Oramye Ruhanga omwe wenka omukundire kimwe

Kituragiira okuramya Ruhanga, nikwo kumuha ekitiinwa ekishemereire omuhangi: n’okumuhurira gye n’okumukunda okukira byona (Ebir. 6:4-5). Ogwo owaatuhangire n’ebintu byona niwe tushemereire okwikiriza, okukunda, okuhimbisa, okwesiga, okuramya, n’amasiko ku niwe owaatuhangire kandi ku niwe Mukama waitu kandi omukuru buzima. Ebindi ebyahangirwe nka: eshozi, enyanja, emigyera, amahamba, orukiri, abafumu, emizimu, ebikooko, obutungi tibishemereire okuhimbisibwa ahabw’okuba owaabihangire naabikiza amaani, obushoboorozi n’ekitiinwa. Omukristu tashemereire kwesiga ebitaine mugasho nka: amahembe, engisha, empiha, amahasha, n’obuju bw’amasitaani.

Ekiragiro kyakabiri

Otarirahirira busha Eiziina rya Ruhanga (Okur. 20:17)

Kituzibira okurahirira busha Eiziina rya Ruhanga, n’ebigambo by’okurogota ahari Ruhanga n’eby’okwetengyera kubi abandi. Eiziina rya Ruhanga n’eryokuhebwa ekitiinwa ekirishemereire nk’oku Mukama waitu Yezu Kristu yaatwegyeise omu shaara ya ‘Tataitwe ori omu iguru ati: “Eiziina ryawe ritiinwe…” (Mat. 6:9). Kituzibira okurijuma, okurikozesa omu bigambo by’okweyendeza kubi, n’okwedeza kubi abandi. Ekyo nikyoreka ku ekintu kyona ekihikire eki turikwetenga kugamba kitashemereire kuraba omu iziina rya Ruhanga, kureka okugamba amazima agari kuriha ekitiinwa(CCC.2143).

Nikyo Mukama waitu Yezu Kristu yaagambire ati: “Mukahurira oku kyagambiirwe aba aba ira kiti: otarirahira ebishuba, kureka ngu ohikiiririze Nyakubaho ebi orahiire. Kwonka nyowe nimbagambira nti: otarirahira n’akakye, nobu ryakuba eiguru ahabw’okuba n’ekitebe kya Ruhanga eky’obugabe” (Mat. 5: 33-34). Ku turaarahire twajuriza eiziina rya Ruhanga nari Ekitabo Ekirikwera Baiburi nituragiirwa okugamba amazima.

Ekiragiro kya Kashatu

Oshemeze ekiro kya Ruhanga

Kituragiira okweshengyereza Ruhanga n’okwosha emirimo aha kiro kye. Ruhanga akahanga ebintu byona omu biro mukaaga, ahakiro kya mushanju yaahumura (Okut. 2:1-3).Ruhanga akaturagiira ngu tugume turinde ekiro kya mushanju kiri ekirikwera, kibe ekiro kya Mukama. (Ebir. 5:12-13). Nk’oku Mukama yaahumwire aha kiro ekyo, naitwe akaturagiira okutakora omurimo gwona aha kiro ekyo (Ebir. 5:14). Emirimo yaitu yoona tushemereire okugikora omu biro mukaaga (Okur. 31:15). Ekiro kya mushanju nitukiha ekitiinwa twahumura emirimo yaitu tukaza okuhimbisa, okuhaisa n’okusiima Ruhanga ahabwa ebirungi byona ebi atuha n’okumushaba ngu atuhwere tumuhurire omu kigambo kye. N’ahabw’ekyo abakristu boona nibashabwa okuza omu kitambo kya Misa nari omu mugyenzo gw’okuramya aha kiro kya Mukama. Mukama waitu Yezu Kristu naatuhwere okwongyera okukyeretegyereza ati: obikorwa  birungi ebiri kuha amagara bibaasa okukorwa n’aha kiro kya Mukama (Mk. 3:4, Lk. 14:5).

Ekiragiro kya Kana

Otiine sho na nyoko

Kituragiira okutiina abazaire baitu n’abakuru baitu, n’okubakunda,n’okubahurira,n’okubajuna omu naku zaabo, munomuno baakuzire. twine okuha abazaire baitu ekitiinwa, tukabakunda, tukabahurira, tukabahwera munomuno omuri bukuru yaabo ahabw’okuba nibo baatuzaire kandi bakatworora. (Okur. 20:12, Ebir. 5:16, Abef. 6:1-3, Kol.3:20). Titushemereire okukiha abazaire baitu bonka kureka n’abandi nk’aba: abakuru b’ediini, abebembezi baitu, abagyesa baitu, n’abakuru baitu ahabw’okuba batwehenengaho munonga obwo nibatwegyesa ekigambo kya Mukama kandi nibatureeberera (1Tes. 5:12-14). “…tihariho butegyeki obutaruga hari Ruhanga; kandi abategyeki abariho bakateebwaho Ruhanga. N’ahabw’ekyo ogomera abategyeki, aba agomeire ekyaterweho Ruhanga, kandi abagoma beesingisa orubanja” (Rom. 13:1-2 ).

Ekiragiro eki nikiha abazaire obujunaanizibwa bw’okworora gye abaana baabo, bakabegyesa ediini, okubatendeka gye, okubahana, bakabareeberera, bakabashomesa n’okubarinda. Abazaire bashemereire kwerinda okwitsa baanabaabo omwaga n’okubateeza entsibo baba nibatongana n’okurwanira omu maisho gaabo, n’okwehemura n’ebindi nk’ebyo (Kol. 3:21; Abef. 6:4).

Ekiragiro kya Kataano

Otariita.

Kituzibira okwitira busha abandi n’okweita twenka, kandi kituzibira okusaasiza busha emibiri yaitu, n’okwita emitima yaitu. Ruhanga owaatuhangire niwe Mukama w’amagara gaitu. Itwe ogwaitu n’ogw’okugareeberera gye. Itwe titwine obushoboorozi bw’okwihaho amagara gaitu nari ag’abandi (Mat.5:21). Ebikorwa eby’kushiisha n’okwihaho amagara nk’ebi tubyerinde: obwisi, okweha obutwa, okwehanika, okwihamu enda, okuroga, okunaga abaana, okwosya abaana, okushuka abantu “acidi”, okwisa abakazi enkoni, okutoroboza abaana, orugambo, okujumana, ekiniga kingyi n’entaro z’amaka.

Ekiragiro kya Mukaaga

Otarishambana

Kituzibira byona eby’obushambani n’ebiri okututwara omu bibi ebyo. Ruhanga ku yaahangire omuntu omu kyesusha kye n’omu mbara ye (Okut. 1:27), yaamuha ekitiinwa yaaba obutuuro bwe “Timuri kumanya ku omubiri gwanyu guri Nyaruju ya Mutima Orikwera, ori omuriimwe, ou mwahairwe Ruhanga?” (1Kor. 6:19). Ahabw’ekitiinwa ky’emibiri yaitu, titushemereire kukora ebintu ebiri kubaasa kugihagaza nk’ebi: obushambani, obwenzi, obutiingwa (Lev. 18:22 , Rom. 1:27 ), obwa maraaya, okushambana n’ebikooko, (Lev. 18:23 ) n’ebindi ebiri kubaasa kihagaza emibiri yaitu nk’ebyo. Tushemereire kwetantara ebigambo n’okukora ebikorwa ebiri kuta abantu omu koohibwa nk’ebi: ebishushani by’obushambani, okujwara kubi, okuzina kubi, okunywa ebiri kusinza, okutayatayaaya, okugyenda ekiro n’ebindi nk’ebi: abakuzire okweshwaza omu maisho g’abaana n’abaana omu maisho g’abaana bagyenzi baabo.

Ruhanga akagambira Adamu na Eva ati: “Muzaare, mukanye,mwijure ensi” (Okut.1:28) yaaha abanyamaka omugisha gw’okukozesa emibiri yaabo omu kukanyisa orugandaomunsi. Weena ori kukora ekintu eki aheeruy’obushwere oburikwera biri aba ashambeine.

Ekiragiro kya Mushanju.

Otariiba

Kituzibira okwiba (Ebir. 5:9) n’okunyaga n’okushisha eby’abandi (CCC.2401). Titushemereire okutwara ebintu by’abandi. Ori kutwara ekintu kya’bandi kyona atakishabire, akaza omu Penetensia kweteisa naaragirwa okukigaruzayo nari okukiihura. Weena orikukora nk’ebi: oburyaarya, oburimanganyi obushumankuzi, okukuza ebintu ebitahikire, ebyahweireho, abakozi arikushashurwa bataine eki bakozire n’abari kushashurwa esente ezitari kuruga omu mirimo ei bakozire, nabo baba bahenzire ekiragiro eki. Kituragiira okutarimanganya, n’okutaseera ou turi kuguza ekintu.

Ekiragiro kya Munaana

Orekye okubeiha n’okubeeherera abandi

Kituzibira okubeiha n’okubeeherera abantu, n’okubanyanyata, n’okubaregyera busha, n’okubatekyerereza busha (Lev.19:11). Paulo naatugambira ati: “N’ahabw’ekyo, murekye ebishuba! Buri muntu agambe eby’amazima na mutaahi we. Manya turi engingo z’omubiri gumwe. Ku haakugira ekyabaitsa ekiniga, mwerinde kirekye kubakoresa ekibi, eizooba rikarenga mukikiine” (Abef. 4:25-26). Okugamba ebishuba n’okuhaaririza ahabw’eshonga zitari zimwe bituhindura abahuuku ba sitaani abatatebenkaine omu mutima abatuura nibateekateeka ngu baaza kumanywa nkabanyabishuba. Okugamba amazima nikituha obusingye n’okushemererwa (Yoh. 8:32). N’obu waakugamba ebishuba ahabw’okwerinda ebizibu, okatunga ebintu, empiiha, omurimo nooba waahenda ekiragiro eki. Buri kubeiha noozaana, okuha obwa mushinja bw’ebishuba, okushisha omukago gw’abandi n’ekitiinwa kyabo nabwo nooba ohenzire ekiragiro eki.

Ekiragiro kya Mwenda

Otaryetenga omukazi w’abandi

Kituzibira okwijuka n’okutekyereza, n’okwetenga byona eby’obushambani. Buri muntu weena oreeba omukazi wa mugyenzi we akamwetenga aba ashambeine nawe omu mutima (Mat. 5:28). Ekiragiro eki nikituragiira okugira omutima gw’oburikwera. Nikituhabura okutagira ebitekyerezo eby’okushiisha emibiri yaitu. Okwerinda ebitekyerezo nk’ebyo nituteekwa okweshengyereza, okurinda oburikwera, n’okugira ebiteekyerezo birungi (CCC. 2532). Kituragiira okwetantara ebitekyerezo by’obushambani okwetenga kubi kubaasa kutuma omuntu ogaitsirwe yaayejumba omu bikorwa by’obushambani n’omuntu ou ataragaitsirwe nawe.

Ekiragiro kya Ikumi

Otary’etenga ebintu by’abandi

Kituzibiraokwiba n’okushiisha eby’abandi. “ manya ahi eitungo ryawe riri, n’omutima gwawe niho guba” (Mat. 6:21). Ekiragiro eki nikituzibira ekwetenga ebintu ebitari byaitu twaba nituraba omu mihandaetahikire. Omuururu nigwo gutuma twahenda ekiragiro eki (CCC. 2552, Lk. 12: 15-21). Ku turi kumarwa n’ebi Ruhanga arikutuha kituhwera okurinda ekiragiro eki. Kwonka ku orikwetenga ekintu kirungi haza okakikorera okakitunga ekyo ti kibi.

EISHOMO (LESSON) II

EKIBI OMU MAGARA G’OMUKRISTU

Enyanjura.

Ekibi kikataaha omunsi obu sitaani yaatega Adam na Eva bakagomera Ruhanga. Abantu nituzaarwa nakyo nikyo tweta ekibi ky’obuzaariranwa. Ekibi ekyo na hati kiri omunsi nikishiisha omukago gwaitu na Ruhanga na bagyenzi baitu. Ekibi ekyo nikituha amagara mabi ahariitwe abakikozire hamwe naitwe na Ruhanga waitu. Ekibi ekiita omukago ogu nikyo kyetwa ekibi ky’orufu (ekibi ekiita) reero ekibi ekikyendeza omukago ogu kyetwa ekibi kikye (ekyanguhi). Okugaruzaho omukago ogwo, nitushabwa okweteisa ahari Ruhanga na bagyenzi baitu.

Ekigyendererwa.

Abaana bashemereire okumanya ekibi ky’obuzaariranwa, ekibi ky’orufu (ekibi ekiita) n’ekyanguhi n’oku bisaasirwa.

Emiringo y’bibi

Ekibi ky’obuzaariranwa

Omu kutandika Ruhanga akahanga Adamu na Eva omu kyeshusha kye baaba banywani be. “ka tukore  omuntu omu nshusha yaitu ashushane naitwe” (Okut.1:26). Reero sitaani yaabatega baagomera Ruhanga obu barya ekijuma eki yaabazibire okuryaho (Okut. 3:1). Ku baagomeire Ruhanga okwihaobwo ekibi kyaija omunsi omukago n’eneema eyeza bya Ruhanga byabaakwa, baaba abeeremwa, babonabona kandi baba ab’okufa (Okut. 3:19). Ekibi eki kikaba kiri eky’okwetungura bakenda okweringaniza na Ruhanga: “Ku muraabiryeho, amaisho gaanyu nigaija kuhumuuka mube nka Ruhanga, mumanye ekirungi, n’ekibi” (Okut. 3:5).

Itwe baijukuru ba Adamu na Eva nituzaarwa n’ekibi eki (CCC. 403). Nituzaarwa tutaine eneema eyeza kandi tubagana aha kifubiro kyabo eky’orufu. Ekibi eki tuzaarwa nakyo nikyo kyetwa ekibi ky’obuzaariranwa (eky’obukomooko). Tiitwe abaakikozire baitu tukihungura kyo n’ekifubiro kyakyo(CCC. 404). Ku tubatizibwa twihwaho ekibi ekyo reero tuhinduka abaana ba Ruhanga, omukago gwaitu gugarugwaho kwonka enkojoy’ekibi eguma aha muntu neemubonabonesa emutamu orutaro ry’omutima (CCC. 405) ekyo nikyo kituma twagumizamu okushiisha na twaba twabatiziibwe.

Ekibi ky’orufu (ekibi ekiita)

Eki tukyetera ekibi ky’orufu, n’okugira ngu kiita emitima yaitu nikitutaanisa na Ruhanga.Ekibi eki nitukikora twaba nitumanya ku eki turi kukora ni kibi kandi tukaikiriza okukikora obwo nitumanya ku nikibi (CCC. 1857). N’ahabw’ekyo ekyo ekibi okukikora omuntu naatekwa okumanya ku nikibi kwonkaasharamu okugumizamu kukikora. Ku turi kukikora tuhenda ekiragiro kimwe omu Ebiragiro bya Ruhanga Ikumi (CCC. 1858).

Ekibi ekyo kiba kihango ahabw’okuba nikitureetera okufa twaheza kukikora kandi tuferwa eneema eyeza. Ekibi ekyo nikitwita, nk’oku Yohaana yaabambire ati: “…hariho ekibi ekiri kwita” (1Yoh. 5:16) ekibi ekyo kikaija ahabw’okuba tukaita omukago gwaitu na Ruhanga n’eneema eyeza. Ekibi ky’orufu kiita amagara g’omutima tutandika kukora ebikorwa bya sitaani nk’ebi:

  • okwita nitwejunisa embundu, emitahimbwa, emihoro, empango, emiika erikuriza amaisho, enkoni n’ebindi
  • okuha abantu obutwa
  • ebikorwa by’obwinazi
  • okwihamu enda
  • okuhonga abaana
  • okwosya amashomero, amaka obutare n’ebindi
  • abaana abe’shomero okucwa ebikapa (eibikiro) by’abaana bagyenzi baabo bakaibamu empiha n’ebindi
  • okwiba ebitabo, obucumu n’ebindi by’abegyi
  • okureesa, obushambani okutaheereza ediini ekitiinwa

Oine ekibi ky’orufu ataze okweteisa omu Penetensia taritaaha omu bukama bw’iguru kandi aryaza omu muriro ogutahwaho (CCC. 1861). N’ori kushemberera omu kibi ky’orufu naaba akozire ekibi kihango ky’okuhagaza ebirikwera ekyetwa sakirireego.

Ekibi ekikye (ekyanguhi)

Eki tukyetera ekibi  ekyanguhi, n’okugira ngu Ruhanga ahabw’embabaze, arahuka kukisaasira. Manya taturagiira okukyatura omu Penetensia baitu atuha obwengye bwingi bw’okukiganyirwa. Manya kisaasirwa juba n’obu kiraaba kitari kushemeza Ruhanga kwonka tikingana n’ekibi ky’orufu. Ekibi ekyanguhi Yohaana akakigambaho ati: “Ku haakugira owaareeba omunyarugnda naakora ekibi ekitari kwita, amushabire, haza Ruhanga naija kumuha amagara. Kwonka ekyo n’ekyabakozire ekibi ekitarikwita. Hariho ekibi ekirikwita. Tindikugira ngu ekyo omuntu ashemereire okushaba Ruhanga ahabwakyo. Okukora ekitahikire kyona kuba ekibi, kwonka hariho ekibi ekitarikwita”(1Yoh. 5: 16-17).

Ekibi ekikye tikiita eneema eyeza. Ekibi eki nikikyendeza rukundo yaitu ahari Ruhanga n’obu kiraabe kiri ngu tikirikugimaraho. Ekibi eki nitukikora twakora obuntu bubi bukyebukye obu tutari kumanya baitu burikuhenda Ebiragiro bya Ruhanga (CCC. 1862). Ku turi kugyemwa turemwa okuhenda ekiragiro kya Ruhanga tuba twakora ekibi ekikye. Omwana ku ari kugyemwa obutashoma Sande, okutwara omwana omu bafumu ateekundiire, okugyemwa kuha obwa mushija bw’ebishuba, okujumana, okugayana, n’ebindi.

Ekibi ekikye kisaasirwa omu miringo nyingi nk’egi: omu kitambo kya Misa obu tushoma eshaara ya ‘Ninyatura omu masho ga Ruhanga omushoboorozi wa byona’ twaba ni twefubira nari okusiiba tugyendereire okushemeza Ruhanga, n’okukora ebikorwa eby’embabazi obwo tugyendereire okushemeza Ruhanga. Haakiri buri musiisi nashabwa okweteisa ebibi bye ebyanguhi (Ca. 988 oru.2).

ENGYESHO MBI/ EMIZE

Abantu boona baine engyesho bi ahabw’okuba zikaretwa ekibi ky’obuzaariranwa. Okuzigira tikwo kuzikora baitu okuzikuratira nikwo kukora kubi. Engyesho mbi zitutwara omu kibi kandi nizo burugo bw’ebibi. Engyesho mbi ziba mushanju nizo ezi:

  • obwetunguzi
  • obujunza
  • obuheeheesi/obutaayi
  • eihari
  • omururu
  • ekiniga
  • obugara

Omukristu ashemereire okwetantara engyesho mbi ahabw’okuba zituma twaza omu kibi. Okuzeetantara nitwetenga okweshasha, okwefubira, okweshwijuma,okweteisa, okweyeza, okweshabira eneema ahari Ruhanga, okureeba eby’okureeberaho by’Abahikiriire n’okwejumbiraomu kwega engyesho nungi ezirwanisa ekibi,  engyesho nungi ezirwanisa engyesho mbi nizo ezi:

Ezitunywanisa na Ruhanga;

  • okwikiriza
  • okwesiga
  • okukunda

Ezitunywanisa n’abantu;

  • obwetwazi
  • obuhurizi
  • okugumisiriza
  • obucureezi

 

EISHOMO (LESSON)III

AMASAKRAMENTU GA OKUSIIGA KW’ABARWAIRE, ORDIINI NA MATRIMONIO

Enyanjura

Amasakramentu nigatuha amagara masya, nigatukiza kandi nigatwongyeramu amaani omu kwikiriza n’omu kukora emirimo y’Entumwa nka abakristu. Eisakramentu ry’okusiigwa kw’abarwaire ritugarukanisa na Ruhanga ahabw’okuba nirigaruzaho eneema ya Ruhanga ei arikuba afeereirwe yaheza okushiisha.(Yak. 5:15). Amasakramentu goona nigatuhisya aha kurokoka (CCC. 1131). Okugaba amasakramentu nikikuru munonga om’Eklezia ahabw’okuba n’omurimo gw’okutuhisya aha burokozi ah’abakristu n’okuhimbisa Ruhanga (SC. 7,9,10,59).

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okumanya ebikwatireine n’amasakramentu aga; Okusiigwa kw’abarwaire, Ordiini na Matrimonio omu bwijwiire, abari okugatunga, oku Eklezia erikugagaba, abari kugagaba n’obukuru bwago omu magara g’omukristu.

OKUSIIGWA KW’ABARWAIRE

Eisakramentu eri nirigumya kandi nirihangaana orwaire, kandi ku yaakuba atarikubaasa okutunga Penetensia, naabaasa okusaasirwa ebibi bye omu eisakramentu eri, kandi Mukama ku arikuba akisiimire nirimukiza erwara ye (Yak. 5:14-15.) Eisakramentu eri nirishemeza omutima gwe obwo nirimuha amaani agari kumuhwera omu kugumisiriza n’okurwanisa okwohibwa sitaani omu magara ge. Nirigaita omurwaire n’okubonabona kwa Kristu, nirimugumyagumya kandi nirimuha obusingye n’amaani g’okugumisiriza nk’omukristu orwaire nari okuzire. Nirigaruza amagara g’omutima n’omubiri (CCC. 1532). Eisakramentu eri tiry’abafu nery’abahuriire. Ori kuritunga eisakramentu tikirikumanyisa ngu naaza okufa.

Eisakreamentu eri niriheebwa omukristu owaatandika kuza omubuzibu n’embera z’okufa ahabw’oburwaire nari bukuru (CCC. 1528). Niribaasa kuheebwa n’obo abatari omu mbeerea z’okufa. Eisakramentu eri niribaasa okuheebwa omuntuemirundi mingiku arikugaruka akarwara.

Ori kugaba eisakramentu eri n’omusaserdoti. Abaikiriza n’amunomuno abanyabuzaare be baine omujunaanizibwa bw’okweta omusaserdoti ku baraarebe oburwaire nari bukuru yaayenda okutwara ogw’omuntu. Tibashemereire okutegyereza orwaire nari okuzire yaareka kugamba ahabw’oburwaire nari bukuru. Eisakramentu eri tiriri kutuma omuntu yaareka kurya omubaazi oguheirwe ab’amarwariro. Orwaire aine obujunaanizibwa bw’okuguma naarya omubaazi oguhairwe.

ORDIINI

Omu eisakramentu rya Ordiini, obutumwa obu Yezu Kristu yaahaire Entuma ze n’ababahunguriire nibugumizamu okuranganwa okuhisa obu ensi erihwaho (CCC. 1536.) Eisakramentu eri ryaba ritariho, tituri kubaasa okutunga abasaserdoti n’amasakramentu agandi ahabw’okuba niryo eririkuha omuntu obushoboorozi bw’okutamba Ekitambo kya Misa (Lk. 2219), okugaba amasakramentu agandi (Yoh. 20:23, Yak. 5:14-16, Mat. 28: 19-20, Ent. 2:38), okwegyesa eby’amazima byona, eby’ediini n’okwebembera eihanga rya Ruhanga (Mk. 16: 15-16, Mat. 4:19-20).

Yezu Kristu niwe yaakozire eisakramentu rya Ordiini na Ukaristia ahakiro ekyayebembeire okubonabona kwe (Lk. 22:14-20). Akaragiira Entumwa ze ati “mugume mukore muti kuunyijukiraho” (Lk. 22:10). Nikwo yaabakozire atwo abasaserdoti abari kutamba Ekitambo. (***. 5:1-4).  Obushoboorozi obu yaabahaire bakabubaganiisizaho abandi nka Matiya (Ebyak. 1:26) ebya Paulo na Barnaba (Ebyak. 13:3), Temiteo (2Tim. 1:6).

Omweposkopi (Bishop) wenka niwe aine obushoboorozi bw’okugaba eisakramentu rya Ordiini. Niriheebwa abashaija bonka abari kutendekyerwa omuri za Seminario okumara akaire. Ordiini neetaho  orugondo nari akamanyiso aha mutooramwa akatarimwihwaho.

MATRIMONIO

Eisakramentu rya Matrimonio niriteerana omushaija n’omukazi haza ribahindura omuntu omwe omuri Rukundo kandi bahwerana nk’oku omuhangi yaakitebeekaniisize (Okut. 1:27-2: 24.). Eisakramentu eri n’ekicoonco kya Rukundo ekiri kuruga ahari Ruhanga (GS. 48) owaahangire Adamu na Eva akabaha omugisha baaba omuntu omwe “nikyo omushaija atsigiraho ishe na nyina, akahamira aha mukazi we, bakaba omubiri gumwe (Okut. 2:24, Ef. 5:31). Ruhanga ni Rukundo (1Yoh. 4:8, 16). Ruhanga akahanga omuntu omuri rukundo ye, niyo ntadikiro y’okukunda okw’omushaija n’omukazi abari kutunga eisakramentu eri. Yezu Kristu niiwe yaateireho obushwere bw’omushaija n’omukazi yaaryeta eisakramentu (CCC.1660, GS.48 oruny. 1, Can. 1055 oruny. 1).  Eisakramentu rya Matrimonio n’akamanyiso ka rukundo ya Yezu Kristu n’Eklezia. Niriha omushaija n’omukazi eneema y’okukundana n’okukunda Kristu oku yaakunziremu Eklezia. Eneema egyo n’ebanywanisa kandi ebahwera okuba omwe amagara gaabo goona (1Kor. 7:10-11) kandi neebeeza ebahamya omu rugyendo rwabo bakahika n’okutaaha omu magara agatahwaho (CCC. 1660).  Eneema egyo neebahwera omu bushwere bwabo okuhikiiriza ebiragiro by’omuhangi n’okureebeerera abaana baabo kurungi.

Eisakramentu eri niriheebwa ababatiziibwe, omushaija n’omukazi abakudaine bakairizaina kuteera ebiragaano byabo omumaisho g’omusaserdoti nari omudyakoni abariho omu eiziina rya Yezu Kristu n’ekigombe ky’abaikiriza abateeraniire hamwe. Abari kuritunga bashemereire kuba baine emyaka 18 okugaruzya ahaiguru.

Obushwere oburikwera n’obw’omugasho munonga omu kigombe ky’abaikiriza, ahabw’okuba niyo Eklezia omu abaana baabo baakyirwa bakegyesibwa ediini n’engyesho nungi. Niyo musigye gw’abo abari kwetwa okuheereza Ruhanga omu busaserdoti n’omu byunyadiini. N’obu amaka maigi garimu ebizibu akaire koona, obushwere ni burungi kandi n’obw’ekitiinwa ahari abo abari kuhikiiriza emyoga yaabo.

EISHOMO (LESSON) IV

KONFIRMANSIO

Enyanjura

Konfirmansio nikimanyisa okuhamya obatiziibwe omudiini. Konfirmansio neetuha Mutima Orikwera nk’oku kyabaire aha kiro kya Pentekooti kandi neetuha n’engabirano ze mushanju (***. 6:4, Ebyak. 8:15). Yezu Kristu akataho eisakramentu eri obu yaayohereza Mutima Orikwera aha Ntumwa ze aha kiro kya Pentekooti ( Ebyak. 2:1-4, Yoh. 15:26-27).

Amasakramentu ag’okutendeka n’okwakiira abatooranwa omu Eklezia nigwo aga: Batiisimu, Konfirmansio na Ukaristia (CCC. 1285). Penetensia yo, neyokworeka n’okuhamiza omuntu weena ori okutendekwa n’okwakiirwa omu Eklezia ku ashemereire kutunga Ukaristia na Konfirmansio yaaheza kwaatura  n’okusaasirwa ebibi bye. Konfirmansio neehereza amagara ga Ruhanga agu omutooranwa yaabagaineho obu yaatunga Batiisimu kandi neehereza amaani g’okuhikiiriza endagano za Batiisimu ezi yaataire. Mutima Orikwera naijuza abantu obwengye obw’okujuririra Kristu baaba nibarangirira amakuru marungi omu bigambo n’omubikorwa (Ebyak. 1:8) n’ahabw’ekyo owaabatiziibwe weena ashemereire kutunga konfirmansio akatunga eneema ezi yaahairwe omu bwijwire obu yaatunga Batiisimu (CCC.1285; 1304).  Amasakramentu ga Batiisimu na Konfirmansio nigataho omuntu orugondo nari akamanyiso akarigumaho kandi nigatungwa omurundi gumwe omu Eklezia.

Ekigyendererwa

Abaana bashoborokyerwe  engabirano za Mutima Orikwerabaahwerwe okuhamya omukago gwabo na Kristu obwo nibasherura Mutima Orikwera Omu magara gaabo. (CCC. 1309). Abaana beegyesibwe omu bwijwire amakuru g’eisakramantu rya Konfirmansio, eki ririkuha omukristu, abari kurigaba n’ebindi babaase okuhamira omu bukristu bwabo nk’abaserukare ba Kristu bahamire.

ENGABIRANO ZA MUTIMA ORIKWERA

Isaaya omurangi akagamba aha ngabirano za Mutima Orikwera ati: “Mutima wa Nyakubaho amubemu; Mutima w’obwengye n’okwetegyereza, Mutima w’okuhabura kandi ow’amaani, Mutima w’okumanya n’ow’okutiina Ruhanga” (Is. 11:2-3). Ebiconco bya Mutima Orikwera byorobya omukristu omu kukuratira ebi Ruhanga arikwenda (CCC. 1830). Nibituhwera okuba abeesigwa ahari Ruhanga nk’oku turi kumanya ngu buriijo naatuha amaani g’okumukunda n’okukora byona ebi arikwenda. Ebicoonco ebi bihamiire ahari rukundo. Ku turi kwongyera okukunda Ruhanga na Mutima Orikwera naayongyera okutuha engabirano ze zituhisye omu magara gaitu, nitukora ebi Ruhanga akunda n’okuheereza gye bagyenzi baitu. Engabirano ezi nigo maani masya kandi obuhwezi obwahukaine oburi kwongyerwa n’okuhwera omu mutimaomu kumutunga n’okwebemberwa Mutima Orikweraokukora ebikorwa by’okwerokora n’okuhwera abandi okurokoka.

1. Ey’obwengye

Omu ngabirano egi, Mutima Orikwera naatuhwera okwetegyereza gye eki Ruhanga arikwenda. Niyo ngabirano ya Mutima Orikwera otuhwera okwongyera okwetegyereza ekirungi n’ekibi, eki tushemereire okukora n’eki tutashemereire okukora, n’oku tushemereire okukunda n’okuheereza Ruhanga na bagyenzi baitu. Neetuhwera okureeba Ruhanga naakorera omu magara gaitu n’omunsi. Omuntu w’obwengye ebibi n’ebirungi  omu magara ge, bimwiniire ekyegyeso kandi biine omukono gwa Ruhanga. Neetuhwera okureeba Ruhanga nka Tataitwe kandi na bagyenzi baitu nitubaha ekitiinwa.

2. Ey’okwetegyereza

Omu ngabirano egi, Mutima Orikwera naatuhwera okumanya oku tushemereire okuraba omu bintu bimwe nk’abaana ba Ruhanga. Niyo emurikira emitima yaitu kugira ngu emanye ebirungi byona by’amazima ebi ediini yaatushuruurire Yezu Kristu, n’ebirungi byona ebishemeza emitima yaitu twamara okwetegyereza ebyaturengire ebi Ruhangayaatuteebeekaniisiize okuruga ira na ira.

3. Ey’okuhabura

Engabirano ya Mutima Orikwera egi, neeyorobya emitima yaitu n’okutworobya, okusiima n’okuhurira ebi tuhaburwa tukabyakira n’okushemererwa. Niyo etumanyisa n’okutuhabura eby’okukora n’okureka, eby’okugamba n’okuhunama kugira ngu turukoke. Neetuhwera okumanya ekibi n’ekirungi, tukakora ebirungi ebi batuhabura omu Kigambo kya Ruhanga. N’etuha obumanzi bw’okuhabura bagyenzi baitu n’okubahwera bakaruga omunshobi. Buri omwe ahabure mugyenzi we owaashobya kandi twakiire ebihaburo bya bagyenzi baitu n’okushemererwa.

4. Ey’amaani

Egi ngabirano ya Mutima Orikwera neetuhwera okuba emanzi omu kukuratira Kristu n’okumujuririra n’obu kiraabe nikimanyisa okubonabona n’okufa. Neetuhwera kuhama omu kwikiriza, omu biteekateeko n’omubikorwa ebiri kwetengwa omukukora ekihikire eki Ruhanga ayenda omu mbeera mbi ezi turikweshangamu. Engabirano egyi neetusinguza ebizibu byona munomuno ebi turikushanga omu muhanda gw’okuza omu iguru. Neetuha amaani g’okutaitirwa enshoni ediini yaitu. Engabirano egi neetuhwera okukora omurimo gw’Entumwa n’obumanzi munomuno ahariho ebizibu, okuhibwaniisibwa n’okwangwa ahabw’obukristu.

5. Ey’okumanya

Egi ngabirano ya Mutima Orikwera neetuhwera okumanya Ruhanga, okumukunda n’okumanya ebi arikwenda ngu tukore kandi n’okubikwata omu mitima yaitu. Neetuhwera okutaanisa ekibi n’ekirungi neetukiza ebiteekateeko by’ebishuba n’okusharamu okukukora ebintu by’omugasho ebiri kututwara omu magara agatahwaho.

6. Ey’okucuma Ediini

Engabirano ya Mutima Orikwera egi, neetuhwera okuha Ruhanga ekitiinwa ekimushemereire hamwe n’Eklezia. Neetuhwera okumanya ngu amagara gaitu goona gari omu mikono ya Ruhanga neetuma twamwesiga reero tukaza ei ari omu kumuhurira n’omukukunda. Neetuhwera omu kuhimbisa Ruhanga nka Tataitwe otukunda. Neetuhwera okuhama n’okukunda ediini yaitu n’okurangirira Amakuru Marungi omu bigambo n’omubikorwa, twaba nitushoma eshaara, omu Misa n’okwejumba omu mirimo y’okwombeka obukristu bwaitu ahantu hoona.

7. Ey’okutiina Ruhanga

Engabirano ya Mutima Orikwera egi, neetuhwera okuha Ruhanga ekitiinwa ky’obukuru bwe tubaase okumworobera n’okumukunda munonga. Neetuhwera buriijo okuta Ruhanga omu mwanya gw’okubanza omu magara gaitu n’omuri byona ebi tukora. Omwana murungi atiina okushobeza ishe ou akunda munonga. Engabirano egi neetuhwera okurinda omukago gwaitu na Ruhanga tataitwe twetantara okutaana nawe twamushobeza. Titutiina Ruhanga nk’abari tutiina abaserukare kwonka okutiina Ruhanga niyo ntandikiro y’obwengye (Enf.1:7). Engabirano egi neetuhabura okuha ekitiinwa n’okuhurira abakuru b’ediini ahabw’okuba nibo entumwa za Ruhanga.

OKUTUNGISA KONFIRMANSIO

Okutungisa Konfirmansio n’omurimo gw’omwepiskopi (Bishop) nka Yohaana na Petero abepiskopib’okubanza obu baabaire bari Samaria na Efeso abaabatiize nibataho emikono bakabashabira ngu batungye Mutima Orikwera (Ebyak. 8:14-17, 2Kor.2: 21-22). Omwepiskopi ku arikuba ataabaasize okutungisa Konfirmansio, naabasa okutuma omujwekyerwa nka Vicar General nari omusaserdoti weena okutungisa eisakramentu eri.

Omwepiskopi ku aba naatungisa omuntu eisakramentu rya Konfirmansio, amutaho emikono naamushabira engabirano za Mutima Orikwera naamusiiga amajuta ga Krisma aha buso naagamba ati: “N… + TOORA AKAMANYISO K’ENGABIRANO YA MUTIMA ORIKWERA” naamusiiga amajuta, agarukamu ati: AMIINA amuteera akahi aha itama. Eki nikimanyisa ngu owaatunga Konfirmsnsio ashemereire kuba amaririize n’okugumisiriza ebizibu nk’omuserukare wa Yezu omu magara ge. Nk’omuntu mukuru ashemereire okujurira Kristu n’okurwanirira ediini ye n’okutamugiraho enshoni “manya omuntu weena oriitwa enshoni ahabwangye…n’omwana w’Omuntu nikwo arimutwaza” (Mk. 8:38).

Mutima Orikwera Omu Kitabo Ekirikwera

  • N’omu Persona wa kashatu, niwe Yezu Kristu yaatusigiire okukorera omuri itwe (Yoh. 1:32, 14:16-17, 20: 22; Lk. 24: 49; Ebyak. 1:8, 2:4)
  • Naatuhwera okwetegyereza ebi Kristu yaatwegyeise n’okuhamya okwikiriza kwaitu (Mat.4:1-11)
  • N’omwegyesa (Yoh. 14: 25-26)
  • Naagaba ebicoonco (1Kor. 12:1-11)
  • Mutima w’amazima kandi omuhorereza w’Eklezia (Yoh. 14:15-17)
  • Mutima Orikwera owaizire omuriitwe ahakiro kya Pentekooti(Ebyak. 2:1-4)
  • Mutima otuha obutumwa bw’omutaano (Efe. 4: 11-16)

EISHOMO (LESSON) V

EKITAMBO KYA MISA

Enyanjura

Okutamba kwine akakwate n’ekintu eky’omuhendo nk’ebikooko, ebyokurya, n’ebindi ahabw’ekigyendererwa nky’okuha Ruhanga ekitiinwa, okumusiima, okushemeza nainga okumushaba.

Abakiga, abanyankore, abanyarwanda ba kare nabo bakaba nibahongyera ba ruhanga baabo ebitambo ahabw’eshonga zitari zimwe na zimwe obumwe bakaba nibahonga abantu. Okuhonga okwo tikuhikire ahabw’okuba Ruhanga akagamba ati: “Oramye Ruhanga omwe wenka”Ebir.5:7). N’ahabw’ekyo Ruhanga wenka niwe tushemereire okutambira.

Omu ndagano ey’Ira Abayudaaya bakaba nibatambira Ruhanga ebitambo by’omuhendo na Ruhanga asiima. Nitureeba Abeli naatamba aza Ruhanga akasiima (Okut.4).

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okumanya omugasho gw’ekitambo kya Misa, eki turi kukuza omu Misa n’eki tushemererire okukora twaba turi omu Misa.

EKITAMBO KYA MISA N’EKY’OMUSHARABA

Misa n’enki?

Misa nikyo kitambo ky’Omubiri n’Eshagama ya Mukama waitu Yezu Kristu. Misa niyo shaara nkuru ei omukristu ayeteeraniramu na Kristu owaayeheerereyo kimwe Ruhanga nk’ekitambo eki asiima (Mat. 26:26-30, Lk. 22. 19; SC.10, GIRM.1) Omu Misa, omusasardoti atambira Ruhanga Ekitambo ky’ekyeshusha ky’omugaati n’eviini.

Yezu Kristu ku yaizire yaahindura ebitamba by’ebikooko n’ebyokura by’Abayudaaya yaataho ekitambo kisya obu yaahindura omugaati Omumiri gwe n’eviini Eshagama ye aharwa Kana Orurikwera. Yaahinduka atyo ekitambo obu yaatufeera aha Musharaba ahabw’ebibi byaitu yaatugarukanisa na Ruhanga Taata. Akaragiira Entumwa ze okugumizamu okutamba ekitambo ekyo okumwijukiraho (Lk. 22:19) ekyo nikyo Eklezia ekora ahantu hoona na bur’izooba omu Kitambo kya Misa.

Ekitambo kya Misa aha Altari n’eky’Omusharaba

Ekitambo kya Misa aha Altari n’eky’Omusharabani kimwe ahabw’okuba Yezu Kristu niwe ayetamba n’ou ayetambira n’omwe niwe Ruhanga Taata. Ekigyenderwa eky’ekitambo ky’aha Musharaba n’eky’omu Misa nikimwe; okucungura abantu (CCC. 1366-1367).

Omu Kitambo kya Misa, nitweteerana na Mukama waitu Yezu Kristu Omusaserdoti mukuru kandi twetamba nawe (***. 4:14) omu Misa tuba nitwetamba kandi ku tuhayo ekihogwa (omutoijo) kyaitu tworekyera kimwe okwetamba kwaitu na Yezu Kristu. (Lk. 21:1-4). Omu Misa tukuza okucungurwa kwaitu: okubonabona, okufa n’okuzooka kwa Mukama waitu Yezu Kristu.

EMUGASHO N’OBUKURU BWA MISA

  • Okuhimbisa Ruhanga
  • Okumusiima
  • okumusherereza
  • Okumushaba

EBICWEKA BYA MISA

Misa erimu ebicweka bibiri: Omugyenzogw’Ekigambo kya Ruhanga n’omugyenzo gwa Ukaristia.Omugyenzo gw’Ekigambo nikitandika n’enyanjura egi :

  • Okutandika Misa
  • Okuramusya
  • Okweteisa, ekitiinwa
  • Eshaara y’oruteerane

Ekigyendrerwa kyenyanjura n’otebeekanisa emitama y’abaikiriza okubugana Mukama n’okumutunga omu Kigambo kye n’omu Ukaristia. Misa neehendera n’omugisha.

Entandika ya Misa

Okutaahamu

Misa neetandika n’akabonero k’omusharaba ekyeshongoro ky’okutandika Misa kyahwa. Ekyeshongoro ekyo kishemereire kuba kiine obutumwa bwa Ruhanga, obunaku bw’omwaka gw’Eklezia n’ekigyenderwa ky’amashomo.

Okuramusya

Omutambizi mukuru naaramusya abateeranira aho n’ebigambo bya Paulo Entumwa ati: “Embabazi  za Mukama waitu Yezu Kristu, n’okukunda kwa Ruhanga Patri, n’okukwatanisa kwa Mutima Orikwera bibe naimwe mwena” (Abaf. 4:23) “Nitubendeza emigisha n’obusingye ebikomooka ahari Ruhanga Taata na Mukama waitu Yezu Kristu” (2Tes. 1:2), “Mukama abe naimwe” omuriisa abaasa okuramusya abaikiriza naagamba ati; “Obusingye bube naimwe”.

Okweteisa

Ekicweka eki n’eky’okweteisa ahabw’okuba turi abasiisi kandi nitwetenga emigisha n’embabazi za Mukama. Nikyo tugirira tuti: Ai Mukama otusaasire omu shaara n’omu kweshongora. Okweteisa oku tikwo kutunga Penetensia ehenderwa akabonero k’omusharaba.  Eshaara ya Ninyatura omumeisho ga Ruhanga omushoboorozi wa byona... ku ehwa, titushemereire okukora akamanyiso k’omusharaba. Omu kaire aka, buri muntu obatiziibwe nashaba okusaasirwa kw’ebibi bye ebyanguhi.

Ekitiinwa

Abaana ba Ruhanga beeshongora n’okushemererwa Ekitiinwa. Ekyeshongoro eki kikeeshongorwa ba Malaika nibahimbisa kandi nibaha Ruhanga ekitiinwa obu Yezu Kristu yaazarwa.

Eshaara y’Oruteerane

Ekicweka ky’okutandika kihwa n’eshaara y’oruteerane. Omutambi mukuru abeeta okukwatanisa nawe bakashaba ati: Tushabe. Bahunamaho kakye reero ashaba eshaara ei ashoma. Eshaara egyon’eshaara zabaikiriza zoona azikwatsa Ruhanga Taata

Omugyenzo gw’Ekigambo

Omugyenzo ogu nigutandika n’eishomo ry’okubanza reero guhendera eshaara z’abaikiriza. Omugyenzo ogu nimukuru munonga ahabw’okuba nimwo Ruhanga ari kugamba naitwe (SC. 33). Omugyenzo gw’Ekigambo tigushereire okurekwa n’obu kwa kuba okuhinganisibwa n’ebindi by’okushomwa ebitari kuruga omu Kitabo Ekirikwera. Ekigambo kya Ruhanga n’eky’okurya ky’omutima. Omukristu naaba aine enjara y’Ekigambo kya Ruhanga.

Alleluia

Alleluia nikimanyisa ngu Ruhanga ahihimbisibwe. Omukwakira Evangiri n’ekyeshongoro kya Alleluia abaana ba Ruhanga baba nibatangirira n’okuramusya Kristu ou bari kuza kuhurira omu Kigambo obwo nibooreka okwikiriza kwabo nibeeshongora. Ekyeshongoro eki n’eky’okwakiira okuhimbisa n’okushemerererwa, Yezu Kristu ou bari kuza kuhurira omu Evangiri.

Ekyegyeso

Ekyegyeso ekibaho Ekigambo kya Ruhanga kyaheza okushomwa, nikituhwera okweyongyera okushensherwamuekyo kigambo kya Ruhanga kugira ngu kibone okugira amakuru omu magara gaitu.  Omu kyegyeso, Yezu niwe arikuba naatuhabura okugira ngu tuhinduke omuby’ emitima n’amagara gaitu.  Twaba turi omu Misa, nituteekwa okutaho omutima okuhurira Yezu Kristu naatugambira obwo naaraba omuri ogwo orikutwegyesa

Enyikiriza

Abaahurira kandi bakeegyesibwa Ekigambo kya Ruhanga nibahamya ku baikiriza kandi baakehayo okukita omu nkora obwo nibaatura enyikiriza. Ruhanga yaaba naagamba naitwe naaraba omu Kigambo kye, aba naayenda ngu tumugarukire kandi tuhindure emitima yaitu. Ruhanga obu yaagamba n’aba Israeli naaraba omuri Musa abantu boona bakagarukiramu hamwe nibagira bati: “byona ebi Nyakubaho yaabamba nitwija kubikora” (Okur. 19: 8). Ekyo nikyo turi kukora twayatura enyikiriza yaitu n’eshaara y’Entumwa.

Eshaara z’Abaikiriza

Abaikiriza ku bari kuheza kuriisibwa Ekigambo Kya Ruhangank’abaana be bamushaba okuhurira eshaara zaabo. Okurangirira Ekigambo kya Mukama nikugaruzya busya okwesiga Ruhanga kandi kureetera abaana be okumworeka ebyetengo byabo. Eshaara z’abaikiriza niziteeranira hamwe ebyetengo ebiri kuruga omu mitima y’abaana ba Ruhanga ahanyima y’okwehabura n’okwegyesibwa ebyaruga omu Kigambo kya Mukama. Eshaara ezi nizibaasa okukuratana ziti:

  • Okushabira Eklezia
  • Okushabira eihanga (ensi)
  • Okushabira abari omu bwetaago bw’amaani
  • Okushabira ekigombe ky’abaikiriza
  • Okweshabira kw’abari omu Misa
  • Okushabira abaafire.

Omutambizi mukuru naigura okushaba kwabo kandi agaruka akuhendera n’eshaara babona kugaruka omu myanya yaabo.

OMUGYENZO GWA UKARISTIA

Eki nikyo kicweka kya kabiri omu kitambo kya Misa.

Emitoijo

Ekicweka eki nikitandika n’okutoija kw’omugaati n’eviini, ebiri kuheebwa omugisha bikahinduka Omubiri n’Eshagama ya Mukama waitu Yezu Kristu. Omu kicweka eki ky’emitoijo nimwo abantu bazimuurira Ruhanga aha bintu ebi abahaire. Omusaserdoti omu iziina ry’abaikiriza abyakira n’omugaati n’eviini abihongyera Ruhanga. (***. 5:1-4). Nikirungi tugarurize Mukama ahaby’atuhaire.

Konsekransio

Obu nibwo bwire obu omugaati n’eviini biri kuhidukiramu Omubiri n’Eshagama ya Mukama waitu Yezu Kristu obwo omusaserdoti naagamba ebigambo ebi Yezu Kristu yaagambire ati: ‘Ogu n’Omubiri gwangye’ ‘Egi n’Eshagama yangye’. Ekicweka eki kya Misa, nikyo kikuru munonga nikyo kicweka eki Yezu Kristu aiziramu aha Altari.

Komonio / Okushembera

Obwire obu nimwo tugaburirwa Omubiri n’Eshagama ya Mukama waitu Yezu Kristu. Obwire obu nibutandika n’eshaara ya Tataitwe ori omu iguru, hakurataho okutengyerana obusigye, okucwamu omugaati, Kataama ka Ruhanga, okushembera n’eshaara y’okusiima. Kugira ngu omukristu aihemu eky’omugasho yaaheza kushembera, nashabwa okubagana aha meza ya Komonio n’omutima gwezire ataine kibi. Ku ashembera omubiri gwa Kristu aine ekibi ky’orufu, akora omushango muhango  gwa sakirirego.

“Nahabw’ekyo, omuntu weena orirya omugaati ogwo, akanywa ekikopo kya Mukama atashemereire, aryasingwa orubanja rw’okuhagaza Omubirin’Eshagama bya Mukama. Mbwenu omuntu ayeshwijume, aboone kurya aha mugaati ogwo n’okunywa aha kikopo ekyo.” (1Kor. 11:27-28).

Okuhendera.

Ekitambo kya Misa nikihenderwa n’omugisha ogu omusaserdoti aha abaikiriza obwo nibakora akamanyiso k’omusharaba, abasiibura bagyenda okuta Ekigambo kya Mukama omu nkora omu magara gaabo. Misa egyo ku erikuba erimu omudyakoni niwe asiibura abaikiriza.

Yetegyereze eki

Ka tuhe ekitambo kya Misa ekitiinwa nitwija omu bwire, twejumbe omu bicweka byona byayo, tube twetebekaniisize tweteise kandi tube tujweire gye. Tube turiho omu Misa kutari okugihurira ahari za TV nari Radio. Omuntu weena ohuririra Misa aha TV nari Radio atarwaire aba ataahikiiriza omurimo gwe gw’okweteerana n’abandi omu kitambo kya Misa ahabw’okuba okwejumba omu Misa nikubaho waayeteeranan’abandi kandi okabagana n’aha Mubiri gwa Kristu ogwatambwa omu Misa egyo (SC.55).

Tushemereire okutaho omutima n’okuhikiiriza byona ebiri kukorwa omu Misa nk’okufukama okwemerera, okweshongora, okuteera omu ngaro n’okugamba ebigarukwamu. Twetantare okuyomba, okuzaanira, okushoma ebindi bintu n’okwakiirira amasimu omu Misa. Tushemereire okwetantara okushoma eshaara ezindi nk’esapuri Misa yaaba negyenda omu maisho.

OkushabaMisa n’akahembo akaheebwa omusaserdoti

Ezi nizo esente ezi omuntu aheereza omusaserdoti nk’akamanyiso k’okusiima Ruhanga, okushabira abandi n’okweshabira omu muringo gw’omutaano omu Misa erikuza kushomwa. Akahembo ako ni kimwe omu bintu ebibeesaho omusaserdoti omu byetaago bye bya buriijo omu magara ge. Kuba kutari okugura Misa. “Weena orikwegyesibwa ekigambo kya Ruhanga k’abagane ebirungi byona n’orikumwegyesa” (Gal. 6:6 ). Ahabw’obukuru  n’amaani ga Misa hamwe n’okuhwera abaseserdoti baitu, ka tweheyo okushaba za Misa.

Entaniiso eri ahagati ya Misa n’omugyenzo kw’okuramya ogwebemberwe omushomesa

  • Misa neeyebemberwa omusaserdoti otungire eisakramentu rya Ordiini, omugyenzo gw’okuramya gwo nigwebemberwa omushomesa. Omudyakoni n’omuseminario owaatungire emyoga y’obushomi n’obuheereza nabo nibebembera omugyenzo gw’okuramya kwonka bo nibabaasa okugabura eisakramentu erihindwirwe omusaserdoti.
  • Omu mugyenzo gw’okuramyaogwebemberwe omushomesa tihabamu Konsekrasio.

EBIRIKWERA EBYEJUNIISIBWA OMU KITAMBO KYA MISA

Omu kitambo kya Misa harimu ebintu n’emyanya ebiine amakuru. Nibituhwera okwetegyereza n’okutuhabura aha kintu eki tuba nitukora. Omuri ebya harimu ebintu ebyeziibwe ebi twejunisa nk’obumanyiso obworeke ebitareebeka ebyakozirwe omu kukuza okucungurwa kwaitu.

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okwegyesibwa amakuru n’emigasho y’ebintu n’emyanya erikwera ebyejunisibwa omu kitambo kya Misa.

Emyanya n’ebintu ebyejunisibwa omu Misa

1. Altaari

N’omwanya ogurikwera ahi omusaserdoti atambira ekitambo kya Misa. Omu mwanya ogu hashemereire kuba harimu emeeza ebeejibwe omu mbaaho, ey’ekyoma nari eyombekirwe. Altaaari ni nkuru munonga kandi nitugiha ekitiinwa ahabw’okuba niho omusaserdoti ahindurira omugaati gukaba Omubiri gwa Kristu n’eviini ekaba Eshagama ya Kristu. Aha Altaari niho omusaserdoti atambira ekitambo kya Misa. Niho Yezu Kristu yaayetaambiire kandi Altaari ni Kristu nzima “Kristu n’ekitambo, N’etambiro, n’omutambi”(***. 5:5-10). Omusaserdoti ku anywegyera Altaari aba naaramusya Kristu. Nahabw’ekyo aha Altaari timwanya gw’okutaho ebindi bintu nk’emitoijo eyaatoijibwa, ebitabo, ebirabyo n’ebindi. Omusharaba oguriho Yezu babaasa kugutaho nari bagute aha mwanya ogundi ogwine eifubo. Obuti oburiho etaara erikwaka bubaasa kuzaho nari buronderwe omwanya ogundi oguri haihi na Altaari (GIRM.122)

2. Tabernakulo

Tabernakulo nimwo Yezu ari kuhuumurira Misa yaahwa. Aha mwanya ogwo nihatuuraho etaara erikwaka erikworeka ku Yezu arimu. Ku ori kutaaha omu Eklezia erimu Yezu omu tabernakulo, noomuramya obwo noosimba okuju kwa buryo nari noinama obona kuza kushutama nari okuhayo eshaara yaawe. Yezu omu tabernakulo naatuha omugisha gw’okumuramya akaire koona n’okumugaburira abarwaire akaire koona bamwetenga omu maka gaabo.

3. Emeeza y’Ekigambo (Ambo)

Aha meeza y’Ekigambo niho ekigambo kya Ruhanga kiri kurangirirwa omu Misa. Aha Meeza egyo titushemereire kurangiraho ebirango nari okweshongoreraho ebyeshongoro nari okugambiraho ebindi. Aho niho omushomesa ashemereire okwebembereraho omugyenzo gw’Ekigambo ahabw’okuba Altaari eba ey’ekitambo kya Misa. Omushomesa ku yaakuba ari omugabuzi w’omutaana naaza aha Altaari obwo naaza okugaburira abaikiriza omubiri gwa Kristu. Nitushabwa okuha Emeeza Y’Ekigambo eifubo.

4. Ekikopo kya Hostia (ciborium)

Ekyo n’ekikopo ekirikwera omu tuta omubiri gwa Kristu ogugaburirwa abaikiriza. Ekikopo ekyo kishemereire kuba kiine entaniso aha bindi nk’omusharaba aha mufundikizo. Kiine entaniso n’ekikopo ky’Eshagama ya Yezu Kristu ekiri kwetwa Kaliisa.

5. Kaliisa

Kaliisa n’ekikopo ky’eviini ekirikwera omu eri kuhindukira Eshagama ya Mukama waitu Yezu Kristu. kaliisa eine entaniso aha kikopo kya hostia. Kaliisa taine omufundikizo. Obumwe na bumwe, ekikopo eki kyetwa ekikopo ky’eviini.

6. Akasowani (Paten)

Paten n’akasowani k’ekyoma akarikwera ahi omugaati ogu omusaserdoti ayejunisa omu bwire bwa Konsekrasio guba guri omu Misa.

7. obutambara oburikwera

Obu n’obutambara oburikwera oburi kwejunisibwa aha Altaari buba bukye omu nshusha nibwo obu:

Korporali

Aka n’akatambara ka mutare akariho akasharaba ahagati yako. Nikaba kateirweho ciborio, caliisa n’akasowana byona birimu omubiiri gwa Kristu.

Pall

N’ekintu ekigumire, ekyejuniisibwa okushweka kaliisa erimu Eshagama ya Mukama waitu Yezu Kristu. Nikaba kariho akasharaba nari ekyenyanja ebimanyisa Kristu obumwe nikaba kashwekirwe omwenda gwa mutare.

Purifikeeta

Aka n’akatambara ka mutare akeejuniisibwa okusiimura kaliisa nari ekikopo. Nikaba kari ka mutare kandi kaine akasharaba ahagati.

Finga tawuro (akatambara k’engaro)

Aka n’akatambara ka mutare akaijuniisibwa okusiimura engaro z’omusaserdoti. Nikaba kaine akasharaba aha mutwe.

Mappa (Omwenda gwa Altaari)

Ogu n’omwenda gwa mutare ogurikuba gwazirwe aha Altaari omu kitambo Kya Misa. Omwenda ogu gushemereire kuba guri gwa mutare gushemeire kandi guri ogw’ekitiinwa. Aha tabernakulo, ambo, n’akameeza k’emitoijo habaasa kuteerwaho emyenda okurugirira aha rangi z’omwaka gw’Eklezia.

Ekyoma ky’omuriro (Thurifa)

Ekyoma eki tukyeta ekyoma ky’obubaani omu tuta amakara tukootera Eisakramentu Eririkwera, Altaari, Ekitabo Ekirikwera, omusaserdoti, abakristu n’orumuri rwa Paska. Ekyoma eki nikiba kiine enjegyere.

Akaato k’obubaani (Incense boat)

Aka n’akaato k’obubaani bw’okwotera. Nikaba karimu akagyiiko k’okwihamu obubaani kubuta omu kyoma ky’omuriro

Obubaani

Aga n’amasira agari kuruga omu miti ya kaarwenda nari pacura. Nitwotera obubaani okushendekyereza eshaara n’emitoijo. Akahooho k’obubaani kaza owa Mukama nk’oku eshaara zaitu ziza owa Mukama. Okwotera obubaani kibaasa kubinga amasitani.

Yetegyereze eki

Mostonsorio n’engoma eyejuniisibwa okworeka Yezu Kristu omu kuramya Eisakramentu Eririkwera n’okuritambuza aha kiro kikuru kya Sakramentu. Eisakramentu Eririkwera ku riba riri aha Altaari abakristu nibashabwa okufukama n’amaju abiri omu maisho garyo okuriha ekitiinwa.

 

EISHOMO (LESSON) VI

OMWAKA GW’EKLEZIA OMU BY’ENSHOMA

Enyanjura

Nk’oku amashomero g’ahasi gaine engendererwaho y’omwaka erimu ebicweka bishatu (terms), n’Eklezia nikwo eine engyendererwaho y’omwaka omu eri kukuriza eibanga ry’okucungurwa kw’abaikiriza. Engyendererwaho egi niyo turi kweta omwaka gw’Eklezia. Omwaka ogu nigutandika omumwebazyo gw’orwamukaaga oruri kukuratwa Sande y’okubanza y’obwire bw’amaija. Omwaka gw’Eklezia gurimu ebi: obwire bw’Amaija, Amazaarwa, Ekisiibo (Karema), Amazooka hamwe n’obwire bwa Buriijo. Eklezia neetwegyesa eby’okwikiriza okucungurwa kwaitu omu bicweka bishatu ebi turikweta omwaka gw’Eklezia (A,B,C)

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okumanya embara y’omwaka gw’Eklezia babone okwetegyereza gye eby’okukuza eibanga ry’okucungurwa kwabo omu bwire obutarikushwana.  Abaana bashemereire kwegyesibwa omu bwijwire obwire bw’amaija, amazaarwa, ekisiibo, amazooka, n’ebya buriijo.

OMWAKA GW’EKLEZIA

Omwaka gw’Eklezia nimwo turi kureeba eby’Enshoma byona n’okukuza eibanga ry’okucungurwa kwaitu. Omu mwaka ogu nitushuuruurirwa ebi Yezu yaarabiremu n’omurimo mukuru gw’okucungurwa kwaitu ogu yaakozire. Ebi Yezu Yaarabiremu nibyo ebi: Okuzaarwa kwe, okurangirira amakuru marungi, okubonabonesibwa, okufa, okuzooka, okutemba kwe omu iguru, okwija kwa Mutima Orikwera n’okugaruka kwe oku tutegyereize. (CCC. 1171, 1194, SC. 102 oruny. 2). Eklezia neegumizamu okukuza ebiro bikuru bya Nyinaitwe Bikira Maria n’ebiro bikuru by’Abahikiriire. ebi nabyo nibyoreka okucungurwa kwaitu kandi nabyo nibyoreka  omurimo mukuru ogu Kristu yaakozire omu magara gabaikiriza (CCC. 1173).

Obwire bw’Amaija

Amaija n’obwire bw’okutegyereza okwija kwa Mukama waitu Yezu Kristu. Omu muringo gw’omutaano omu bwire obu nitutegyereza ebi:

  • Okwija kwa Kristu okw’omurundi gw’okubanza. Obu nibwo bwire obu Kristu yahinduka omuntu omunda ya Bikira Maria (Yoh. 1:14).
  • Okwija kwa Kristu okw’ahamuheru okw’okushoboorora abahuriire n’abafiire.
  • Okwija kwa Kristu bur’izooba omu masakramentu agu tutunga na munomuno omu Eisakramentu rya Ukaristia.

Obwire bw’Amaija nibutandika aha Sande erikukurata ekiro kikuru kya Kristu Omugabe kandi nibuhwa ebiro 24 Decemba omu mwebazyo gw’okuhika aha kiro kikuru ky’okuzaarwa kwa Mukama waitu Yezu Kristu (Noeli). Omu bwire obu, nituteebeekanisiza okukuza ekiro kikuru ky’okuzaarwa kwa Mukama waitu Yezu Kristu okw’omubiri.  Obu nibwo bwire bw’okutegyereza n’okushemererwa, okugaruka kw’ omucunguzi waitu okutwiha omu nkomo za sitaani n’okubonabona oku turi kuba turimu (CCC. 524).

Amazaarwa ga Mukama waitu Yezu Kristu

Obwire obu n’obw’okukuza mazaarwa Ga Mukama waitu Yezu Kristu owaizire kutucungura. Nitukuza ekiro eky’okutangaza ekya Ruhanga okwehindura omuntu akatuura omuri’twe(Yoh. 1:14). Amazaarwa nigatandika omwebazyo gw’ebiro 24 Decemba okuhisya aha kiro kikuru ky’okubatizibwa kwa Yezu Kristu.

Obwire bw’Ekisiibo (Karema)

Obu n’obwire bw’okwetebeekaniisiza amazooka ga Mukama waitu Yezu Kristu. Ekisiibo kiine ebintu nina ebi buri mukristu ashemereire okuhikiiriza obwo naayetebeekaniisiza okuzaahurwa kwe nibyo ebi:

  • Okweshengyereza kwine empinduka aha kwa buriijo oku tutuura nitweshengyerezamu nk’okushoma za Novena, okweherera,okushoma Baiburi n’ebindi.
  • Okusiiba nari okwesiibwako n’okweyeza omu miringo etari emwe n’emwe.
  • Okugabira abataine aha bintu ebi twine.
  • Okugarukana na Ruhanga na bataahi baitu obwo nitutunga Penetensia.

Obwire bw’Ekisiibo nibutandika aha rwa Kashatu rwaiju okuhisya aha Sande ya Mataagi nibyo ebiro makumi ana. Obu nibwo bwire bw’okurokoka omu turi kugarukana na Ruhanga na bataahi baitu obwo turi kweteekatekyera eki Kristu yaatukoreire obu yaatugarukanisa na Ruhanga.  Mukama waitu Yezu Kristu naatuhiga okuguma nitushaba buri kaire (Lk. 18:1). Obwire obu nitushabwa okushaba munonga obutaruha. Obwire obu nitushabwa okukora aha bintu ebi twine tukabigabira abooro n’abaine obwetaagi kandi n’okukora ebikorwa eby’embabazi. Ekyo nikituhwera nyensya okutuura na Kristu omu magara agariija.

Omu bwire bw’Ekisiibo, nitusiiba obwo turi kweyeza n’okushemeza Ruhanga. Abaana abaine emyaka 14 n’okugaruka ahansi tibarikwikirizibwa okusiiba. Nibabaasa okusiiba omu muringo endiijo nk’okureka engyesho mbi n’okutarya enyama buri rwakataano omubwire bw’Ekisiibo.

Obwire obu tiharimu okweshongora alleluia n’ekitiinwa kandi tihariho okuhunda eklezia omu muringo ogushamaarize, okuteera engoma n’obucence nangwa n’obu kwakuba enanga. H’okuba harimu ebiro bikuru nk’ekaya Yozefu iba wa Bikira Maria (19thMaaci) n’ekiro ky’okutonwa kw’okubakwa kwa Kristu (Annunciation) (25th Maaci), ekitiinwa nikyeshongorwa obu buri obwire bw’Ekisiibo.

Obwire bw’Amazooka

Obu n’obwire bw’okukuza okuzooka kwa Mukama waitu Yezu Kristu n’okucungurwa kwaitu: nikw’okubonabona, okufa n’okuzooka kwa Mukama Yezu Kristu. Obwire obu nibutandika aharwa Mukaaga Orikwera okuhisya aha kiro kikuru ky’okwija kwa Mutima Orikwera nibyo biro 50 by’amazooka. Omu bwire bwa Paska alleluia n’ekitiinwa nibyeshongorwa.

Obwire bwa Buriijo omu Mwaka

Obwire obu omu mwaka gw’Eklezia, bwahukaine n’obwire obu twareeba aharuguru. Ekicweka ky’okubanza ky’obwire obu nikitandika orwokubanza orurikukurata Sunday erikuhika ebiro 6 Janwari  nari Sande y’ Amareebeka ga Mukama waitu Yezu Kristu ei turiketa sande ya Epifania okuhisya orwakabiri orukukuratwa Orwakashatu rw’Eiju.

Ekicweka kya kabiri ky’obwire bwa buriijo nikitandika orw’okubanza oruri kukurata Sande ya Pentekooti okuhisya orwamukaaga oruri kukuratwa Sande y’Amaija. Obwire bwa Buriijo bwine Sande 34. Omu bwire obu abaikiriza nibongyera okwikiriza byona ebi Eklezia eyegyesa.

Oku amashomo omu bwire bwa buriijo bw’o mwaka gw’Eklezia garikutooranwa

Eby’okucungurwa kwaitu ebyahandikirwe omu Kitabo Ekirikwera, Eklezia neebitwegyesa kandi n’ebiturangirira omu mashomo agatushomerwa aha Sande n’ebiro bikuru ebiragirirwe n’ahabiro ebindi. Eklezia ekabaganiisiza amashomo gaayo aga omu myaka eshatu ekurataine erikwetwa A,B,C. Emyaka erikubaganibwamu kashatu(3) ekahwaho nka 1995, ekaheebwa omwaka C. Omwaka A nigukuratira omwaka C, omwaka B nigukuratira omwaka A n’omwaka C nigukuratiraomwaka B. Buri mwaka gurima Amaija, Amazaarwa, Ekisiibo, Amazooka n’ebya buriijo omu mwaka.

Omu bwire bwa Buriijo bw’omwaka n’ebiro bikuru omu mwaka gwona gw’Eklezia, hariho amashomo g’emiringo ebiri. Amashomo ago gabaganisiibwemu  kabiri: Omwaka gw’okubanza (I) n’ogwakabiri (II). Emyaka eri kubaganisibwamu kabiri ekahwaho eheebwa omwaka gwa kabiri(II). Kandi emyaka etari kubaganiisibwamu kabiri ekahwaho ekaheebwa omwaka gw’okubanza (I).

Omu mwaka A: Ebyegyeso by’Eklezia nibiba biteire amaani aha kwikiriza kwaitu. Omuri ogu mwaka Evangiri eba neeruga munomuno omuri Matayo.

Omu mwaka B: Ebyegyeso by’Eklezia nibiba bitaire amaani aha kutunga Amaskramentu. Omu mwaka ogu Evangiri eba neeruga munomuno omuri Mariko.

Omu mwaka C: Ebyegyeso by’Eklezia nibiba biteire amaani aha kukwata ebiragiro ebiraatuhwere okuza omu bukama bw’eiguru. Omu mwaka ogu Evangiri eba neeruga munomuno omuri Luka. Evangiri ya Yohaana neekira okushomwa omu bwire bw’Ekisiibo n’Amazooka.

EISHOMO (LESSON ) VIII

ERAANGI EZIRIKWEJUNISIBWA OMUBY’ENSHOMA

Enyanjura

Eraangi nkuru ez’ebijwaro ebyejuniisibwa omu Misa ziba ina (4): Kijubwe (green), mutare (white), mutuku (red) na kakobe (Purple). Buri raangi eine eki erikumanyisa abaana ba Ruhanga omu by’enshoma n’omu bwire bw’omwaka gw’Eklezia.

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okumanya amakuru g’eraangi eziri okwejuniisibwa omuby’enshoma n’ebiro ebi ziri kwejunisibwamu.

Mutare (White)

Eraangi egi neemanyisa oburikwera, okushemererwa n’okujaguza. Neebaasa okwejuniisibwa obwire bwona nahaakuba hatariho eraangi z’ebiro ebindi. Eraangi ya “feeza” (gold) neeyejuniisibwa nka mutare. Eraangi ya mutare neeyejuniisibwa omu bwire obu.

  • Amazaarwa ga Yezu Kristu
  • Amazooka (Paska)
  • Ebiro bya Yezu Kristu, Bikira Maria, Abahikiriire abatari bajurizi n’ebya ba Malaika
  • Omu kugaba amasakramentu aga: Batiisimu, Ukaristia,Ordiini na Matrimonio
  • Aha kuhendera orufu (ebyosi)

Kitaka (Green)

Eraangi egi neemanyisa okubaho kwa Kristu omu businguzi n’amagara omu bimera. Neeyejuniisibwa omu bwire bwa buriijo nari omu magingo g’omwaka gw’Eklezia haaba hatariho okukuza ekiro kikuru kyona.

Mutuku (Red)

Eraangi egi neemanyisa eshagama, obujurizi, n’okwija kwa Mutima Orikwera. Neekozeesibwa omu biro ebi:

  • Aha kiro kya Mataagi
  • Ekiro kya Mutima Orikwera
  • Aha kiro kikuru ky’Entumwa
  • Ekiro kikuru ky’Omujurizi nari Abajurizi
  • Aha kutungisa Konfirmansio
  • Misa za Mutima Orikwera
  • Orwakataano Orurikwera nobu Misa abaga etariho

Kakobe (Purple)

Eraangi egi neemanyisa obusaasi, okwetebekaniisiza, okutegyerezan’okugarukira Mukama. Neeyejuniisibwa omu bwire obu:

  • Amaija
  • Ekisiibo
  • Okutungisa eisakramentu rya Penetensia
  • Okuziika

EISHOMO (LESSON) IX

ESHAARA

Enyanjura

Okweshengyereza (Eshaara) nikimanyisa okugaanira na Ruhanga nitumuhaisa kandi nitumusiima ahabw’ebirungi ebi atuha n’okumushaba ekiganyiro ahi tumushobeize (Lk. 15: 11-32) kandi nitumumworeka ebyetaago bwaitu n’okushabira bagyenzi baitu( Mat. 7:7, Mk. 11: 24-26). Amagara gaitu g’omutima tigaine makurutwaba tuteshengyereize nari turi hare na Ruhanga. Eka etari kushabira hamwe eshaara, n’okuzegyesa kubi abaana baabo, nikimwe aha bintu ebiri kwita ediini omu maka. Okushaba omu kasheeshe, omu mwebazyo n’ahantu hoona nikyo kikuru omu magara g’omukristu. Yezu Kristu akatwegyesa ngu tugume nitushaba obutaruha (Lk. 11: 9-10; 18:1,7).

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okwega n’okumanya amakuru n’emiringo y’eshaara omu magara g’omukristu.  bamanye ekisinde ky’akasheeshe n’eky’omwebazyo.

Emiringo y’eshaara

Omushaara, nitushaba omu miringo mingi ezi nizimwe ahari ezo.

Eshaara y’orwatu

Eshaara egi neerugira kimwe aha mutima gw’omuntu naazaatura omu bigambo. Zimwe aha shaara z’orwatu nizo ezi: okushoma esapuri, ekisinde ky’akasheeshe n’eky’omwebazyo. eshaara ezi  nizishomwa abantu baingi.

Eshaara y’okuhunama

Omu shaara egi, omuntu ayetebeekanisa omu mutima n’omu biteekateeko bye okweyegyesa n’okuhurira Ruhanga n’ebya mazima ge ebirikwera. Omu shaara egi omuntu abaasa kutandika n’okushoma ekigambo kya Ruhanga n’okukyeyegyesahoahunami n’ekigyendererwa ky’okushoronzya amagara ge omu Kigambo kya Ruhanga eki eyecumintirizaho.

Eshaara y’ebikorwa

Ekikorwa nk’eky’okusiiba, okweshaasha, okuhwera abandi n’ebikorwa ebindi by’embabazi n’eshaara nkuru buzima ezituhwera omu magara g’obukristu bwaitu bwa buriijo.Ebikorwa birungi ziba eshaara ezituhwera omu kweteisa, okukunda, okuheereza Ruhanga na bagyenzi baitu. Ekikorwa kyona kirungi eki tukora n’eshaara y’omutaano etuhwera obutafeerwa eneema za Ruhanga.

Eshaara y’engujano

Egi n’eshaara ei omuntu arikwiha omu bigambo by’ediini akarondamu eshaara okurugiirira omu mbeera ezi arimu obwo nahwerwa Mutima Orikwera. Eshaara egi neerugiirira omu mbeera eriho y’akanyabwanya. Eky’okurebeeraho eshaara y’okutandika orugyendo, eshaara y’okutandika ebibuuzo, okushabira omurwaire, ey’okwiguraho orukiiko n’ezindi. Nikirungi eshaara nk’egi yaatandikana nari yaahererukana n’eshaara za buriijo nka Tataitwe ori omu iguru, Kasingye Maria, Ekitiinwa kibe ahari Patri n’ezindi.

Novena

Novena n’eshaara eshomwa okumara ebiro mwenda bikurataine ei Eklezia, abantu nari omuntu ari kushoma okutunga eneema z’omutaano, okuhaisa, okusiima n’okushaba Mukama. Novena eine emiringo ena mikuru:

  • Ey’obumwe
    • Ey’okweteekateekyera ekiro kikuru omu Eklezia
    • Ey’okushaba
    • Ey’okutunga indulgensia

Hariho na Novena erikushabwa okuraba omu bantu abafiire kugira ngu Ruhanga akore eky’okutangaza barangirirwe nk’abahiirwa nari Abahikiriire.

ESHAARA Z’AKASHEESHE

Eshaara zimwe nooza okuzishanga omu byegyeso by’abaana abari kwega eby’okushembera n’okutunga Ukaristia

Eshaara z’okwimuka

Omu iziina rya Patri n’erya Mwana n’erya Mutima orikwera. Amiina

Eshaara y’okwimuka

Ruhanga wangye ninkuramya, naakuha omutima gwangye, nkweshengyereeza eriizoba rimbeere rirungi aha mutima gwangye n’aha mubiri gwangye Amiina.

Eshaara y’okugyenderera kutunga Induldensia.

Ruhanga wangye, Indulgensia zoona ezikorirwe ahashaara ezi ndashome n’aha bikorwa ebi ndakore eri izooba, yaaba nzimanya yaaba ntazimanya zoona ninkunda okuzitunga  Amiina.

Ai Malaika wangye

Ai Malaika, ou Ruhanga yantaireho okundinda, iwe, ou

Ozimirire aha iguru  ou yankwasize, ompabure ondinde,

ontware, onyorekye omuhanda gwangye

 

ESHAARA Z’AKASHEESHE

  • Omu iziina rya Patri n’erya Mwana n’erya Mutima Orikwera Amiina.

Omwe: Ai Mukama yashamya akanwa kangye,

Boona:Orurimi rwangyeruraangane amahaiso gaawe

Omwe: Ohaate ombangire Ai Ruhanga

Boona: Ai Mukama orahukye okunjuna

  • Eishomo
  • Ruhanga wangye ninkuramya

Nakuha omutima gwangye, nkwshengyereize eri’zooba rimbeere rirungi aha mutima gwangye n’aha mubiri gwangye Amiina.

  • Ruhanga wangye ninyikiriza ku ori hanu

Ninkuramya, ninkukunda n’okukunda kwona okw’omutima gye, ninkusiima okuba wampangire, okancunguza omwana waawe, onkampindura omukristu, kandi ninkusiima ahabw’eneema zoona ezi wampeire n’ahabw’okurinda amagara gangye omukiro eki Amiina.

  • Nakuha Omutima gwanye

N’omubiri gwangye n’okutekyereza kwangye, n’ebigambo byangye, naakuheereza enaku zangye nazikuheereerana n’enaku za Yezu Kristu Mukama waitu, ahabw’okukuhaisa n’ahabw’okwehenera ebibi byangye. Tindikwenda kukugomera omu izooba eri; baitu ompe eneema, okuba tindikubaasa akantu karungi, naaba ntaine eneema yaawe  Amiina.

  • Tataitwe ori omu iguru

Eiziina ryawe ritiinwe, obukama bwawe bwije, ebi okunda bikorwe omunsi nk’onku bikorwa omu iguru, otuhe er’izooba egabo yaitu ey’obutoosha otusasire ebibi byaitu nk’oku tusaasira abatushagyiza otatureka tukoohibwa kureka otujune omubi.

  • Kasingye Maria

Oijwire eneema omukama ari naiwe, okahebwa omugisha okukira abakazi boona na Yezu omwana w’enda yaawe akaheebwa omugisha. Maria omuhikiriire nyina Ruhanga otushabire itwe abasiisi,mbwenu n’obunaku bw’okufa kwaitu Amiina.

  • Ekitiinwa kibe ahari Patri

N’ahari Mwana n’ahari Mutima Orikwera nk’oku kyabaire kiri kare na kare kibekwo nambwenu n’obutoosha n’ebiro byona Amiina.

  • Ninyikiriza Ruhanga Patri

Omushoboorozi wa byona omuhangi w’eiguru n’ensi; na Yezu Kristu Omwana we omwe wenka, Mukama waitu, owaabakirwe omunda ahabwa  Mutima Orikwera, yaazaarwa Bikira Maria, yaareebesibwa enaku obwa Pontio Pilato; akabambwa  aha musharaba, akafa, akaziikwa, akashuma okuzimu, aha kiro kya kashatu akazooka obubafu, akatemba omu iguru, ashutami ahaburyo bwa Ruhanga Patri omushoboorozi wa byona, ahi ariruga naija kushoboorora abahuriire n’abafiire. Ninyikiriza Mutima Orikwera, Eklezia Katolika ehikiriire, okweteerana hamwe kw’Abahikiriire okusaasirwa ebibi, okuzooka kw’emibiri, n’amagara agatahwaho Amiina.

  • Eshaara y’okwikiriza

Ninyiririza kimwe, Ruhanga wangye eby’amazima byona ebi Eklezia Katolika etwegyesa okuba niiwe wabigigambiire kandi tobaasa kuhuga n’okutubeiha

  • Eshara y’okwesiga

Ninyesigira kimwe Ruhanga wangye, ahabwa Yezu kristu, ku orimpa eneema yaawe omunsi n’amagara agatarihwaho omu iguru, ku ndiba nkwasire ebiragiiro byawe, okuba niiwe wabituraganiise, kandi ori murungi munonga, omushoboorozi wa byona, noohikiririza kimwe endagano zaawe.

  • Eshaara y’okukunda

Ninkukundira kimwe Ruhanga wangye, n’omutima gwangye gwona, okukira byona, okuba ori murungi, omukundwa munonga, kandi ninkunda abantu boona ahabwawe nk’oku nyekunda.

  • Eshaara y’okucuucuka

Ruhanga wangye ebibi byangye ebi naakozire, nabyangira kimwe, okuba ori murungi munonga, omukundwa buzima, nooyanga ebibi, ndekyeire aho, ompe eneema yaawe tinkyenda kukugomera.

  • Bikira Maria Omuhikiriire

Naiwe Malaika omuriinzi wangye, n’abahikiriire mwena abari omu iguru, mundinde omu izooba eri Amiina.

  • Bikira Maria ow’embabazi

Ijuka ku kitakahurirwaga ira ryona, ku waanagireine okuhungireho, naayeshabira ku omujuna, kandi naayetagira ku omutonganirira. Nanye ninkwesiga ntyo, ninyija ah’ ori, iwe Bikira okira ababikira boona niwe Maama, ninkuhungiraho, nyowe omusiisi, ninkukwata amaguru nindira abaw’ebibi byangye, nkweshengereize, iwe nyina wa Yezu, otagaya okushaba kwangye, baitu ompurikize n’embabazi, kandi ompe eki ndikukushaba Amiina.

  • Eshara y’okushaba oburikwera

Yozefu omuhikiriire, ishe ababiikira, kandi omurinzi waabo, niiwe mwesigwa, ou Ruhanga yakwasize Yezu Kristu, enzir’akabi na Maria okira ababiikira boona ahabwe’mbikirwa, ezo zombi, ezi okunda munonga, Yezu na Maria, naakushaba ninkweshengyereza, onjune oburofa bwona mbe n’obwengye obutaine kabi, nyere omu mutima n’omu mubiri, ngume mpereze Yezu na Maria ebiro byona, ntagira eby’obufu n’akakye Amiina.

  • Ebiragiro bya Ruhanga

Oramye Ruhanga omwe wenka omukundire kimwe, Otarirahirira busha Eiziina rya Ruhanga, Oshemeze ekiro kya Ruhanga, Otiine sho na nyoko, Otariita, Otarishambana, otariiba, Orekye okubeiha n’okubeeherera abantu, Otaryentenga omukazi w’abandi, Otaryetenga ebintu by’abandi.

  • Ai Ruhanga niiwe ori murungi Munonga

Ohe omugisha Eklezia yaawe, n’abantu aba ensi egi, n’abagyezi bangye, n’abataahi bangye n’abatankunda, orinde gye abakuru bangye ab’ediini, n’ab’ensi, ohindure emitima y’abantu abatari kukwikiriza, munomuno abari omunsi omu. Ogarure abarugire omu Eklezia yaawe, n’abasiisi, ogumye abarungi, ohise gye abagyenzi, otambire abooro, n’abanaku,ojune embohe, n’abarweire, n’abari omu kukaba, osaasire emitima efubiirwe omuri purgatoori, ompe ekiro kirungi, eky’eneema ey’okufa ninkukuda Amiina.

  • Ai Mutima Ogurikwera ogwa Yezu

Ninkutoijera eshaara n’emirimo n’okushasha eby’erizooba, nimbirabya omu mutima gwa Bikira Maria Ogurikwera kandi ogutaine kamogo,ngu akugwisirize ahabw’ebicumuro byaitu, ebi ogyenderera kwetamba ahari Altaari buriijo, haza na munonga twabikuhongyera, ahabw’ebigyendererwa by’Eklezia yaawe omukwezi oku Amiina.

  • Eshaara y’okushabira abari kukaba

Ruhanga wangye, naakuheereza Misa zoona, ezirikushomwa hati omu ensi yoona ahabw’abasiisi abari kukaba , kandi naabaraafe eri izooba, eshagama y’ekitiinwa buzima eya Yezu omurokozi ebagiriise embabazi.

  • Ruhanga wangye emirimo ei naaza kukora hati

Ningikora ahabwawe okukushemereza, n’okukutamu ekitiinwa, Yozefu omuhikiriire omutonganirizi w’abakozi, otushabire.

  • Malaika wa Mukama (Angelus) Obwire bwa buriijo

Omwe: Malaika wa Mukama akagambira Maria,

Boona: Maria yaabaka enda ahabwa Mutima Orikwera

Omwe: Kasingye Maria………

Omwe: Nyowe ndi omuzaana wa Mukama

Boona: Kiinkorerwe nk’oku wagamba

Omwe: Kasingye Maria……..

Omwe: Omwana wa Ruhanga akeehindura omuntu

Boona: Yaatuura omuri itwe

Omwe: Kasingye Maria………

Omwe: Otushabire iwe omuhikiriire Nyina Ruhanga

Boona: Tushemerere kuheebwa ebi Yezu kristu yaaturaganiise

Omwe: Tweshengyereze

Boona: Ai Mukama Twakweshengyereza, eneema yaawe ogite omu mitima yaitu, kandi nk’oku twamanyisiibwe Malaika okwehindura omuntu kwa Kristu omwana waawe, tutyo ahabw’obusaasi bwe n’ahabwo’musharaba gwe, tuhikye omukiinwa ky’okuzooka, ahabwa Yezu Kristu ogwo wenka Mukama waitu Amima.

 

(Nari)

 

Omugabekazi w’eiguru (Regina caeli) Obwire bwa Paska

Omwe: Omugabekazi w’eiguru oshemereirwe   Alleluia

Boona: Okuba ou washemereire kutwara Alleluia

Omwe: Azookire nk’oku yaagambire Alleluia

Boona: Otushabire ahari Ruhanga Alleliua

Omwe: Oshemererwe, onanukye, Bikira Maria Alleluia

Boona: Okuba Mukama azookire buzima Alleluia

Omwe: Tweshengyereze

Boona: Ai Ruhanga, owaakunzire okushemereza ensi yoona n’okuzooka kw’omwana waawe Yezu Kristu Mukama waitu, twakweshengyereza, tutungye ahabwa Bikira Maria Nyina, okushemererwa okw’amagara agatarihwaho, ahabwa Kristu ogwe wenka, Mukama waitu. Amiina

Omutima Ogurikwera gwa Yezu                    Otusaasire

Omutima gwa Maria ogutaine kamogo          Otushabire

Petero na Paulo Abahikiriire:              Mutushabire

Abajurizi ba Uganda Abahikiriire                   Mutushabire

Ba Malaika abariinzi baitu:                 Muturinde

Ruhanga ohimbisibwe:                                    Ebiro byonax3

 

Omu iziina rya Patri…

ESHAARA Z’OMWEBAZYO

Eshaara zimwe nooza okuzishanga omu byegyeso by’abaana abri kwega eby’okushembera n’okutunga Ukaristia.

  • Omu iziina rya Patri n’erya Mwana n’ erya Mutima Orikwera Amiina.
  • Ekyeshongoro

  • Eishomo
  • Ruhanga wangye ninyikiriza ku ori hanu

Ninkuramya, ninkukunda n’okukunda kwona okw’omutima gwangye, ninkusiima okuba wampangire, okancunguza omwana waawe, onkampindura omukristu, kandi ninkusiima ahabw’eneema zoona ezi wampeire n’ahabw’okurinda amagara gangye omu izooba eri.  Amiina.

  • Ebiragiro bya Ruhanga

Oramye Ruhanga omwe wenka omukundire kimwe, Otarirahirira busha eiziina rya Ruhanga, Oshemeze ekiro kya Ruhanga, Otiine sho na nyoko, Otariita, Otarishambana,  otariiba, Orekye okubeiha n’okubeeherera abantu, Otaryentenga omukazi w’abandi, Otaryetenga ebintu by’abandi.

  • Ebiragiro  (7) eby’Eklezia

Oshemeze ebiro bikuru ebiragiriirwe, Ohurire Misa aha kiro kikuru kya Ruhanga n’ahabiro bikuru ebiragiriirwe, Otungye Eisakramentu rya Penetensia oburenzya mwaka,

Otungye Komonio omu biro bikuru bya Paska, Osiibe kwo omubicweka biina(4), n’aha Vigilia n’omuri karema, Otarirya enyama aha rwakashatu orweiju n’orwakataano omubunaku bw’ekisiibo, Ogume oheereze Ruhanga omutoijo gwe aha bintu byawe buri mwaka.

  • Eshara y’okucuucuka

Ruhanga wangye ebibi byangye ebi naakozire, nabyangira kimwe, okuba ori murungi munonga, omukundwa buzima, nooyanga ebibi, ndekyeire aho, ompe eneema yaawe tinkyenda kukugomera.

  • Ai Ruhanga niiwe ori murungi Munonga

Ohe omugisha Eklezia yaawe, n’abantu aba ensi egi, n’abagyezi bangye, n’abataahi bangye n’abatankunda, orinde gye abakuru bangye ab’ediini, n’ab’ensi, ohindure emitima y’abantu abatari kukwikiriza, munomuno abari omunsi omu. Ogarure abaarugire omu Eklezia yaawe, n’abasiisi, ogumye abarungi, ohise gye abagyenzi, otambire abooro, n’abanaku,ojune  embohe, n’abarweire, na’bari omu kukaba, osaasire emitima efubiirwe omuri purgatori, ompe ekiro kirungi, eky’eneema ey’okufa ninkukunda Amiina.

  • Tataitwe ori omu iguru

Eiziina ryawe ritiinwe, obukama bwawe bwije ebi okunda bikorwe omunsi nk’oku bikorwa omu iguru, otuhe er’izooba egabo yaitu ey’obutoosha otusaasire ebibi byaitu nk’oku tusasira abatushagyiza otatureka tukoohibwa kureka otujune omubi.

  • Kasingye Maria

Oijwire eneema omukama ari naiwe, okaheebwa omugisha okukira abakazi boona na Yezu omwana ow’enda yaawe akaheebwa omugisha. Maria omuhikiriire nyina Ruhanga otushabire itwe abasiisi, nambwenu n’obunaku bw’okufa kwaitu Amiina.

  • Ninyikiriza Ruhanga Patri

Omushoboorozi wa byona omuhangi w’eiguru n’ensi; na Yezu Kristu Omwana we omwe wenka, Mukama waitu, owaabakirwe omunda ahabwa  Mutima Orikwera, yaazaarwa Bikira Maria, yaareebesibwa enaku obwa Pontio Pilato; akabambwa  aha musharaba, akafa, akaziikwa, akashuma okuzimu, aha kiro kya kashatu akazooka omubafu, akatemba omu iguru, ashutami ahaburyo bwa Ruhanga Patri, omushoboorozi wa byona, ah’ariruga naija kushoboorora abahuriire n’abafiire. Ninyikiriza Mutima Orikwera, Eklezia Katolika ehikiriire, okweteerana hamwe kw’Abahikiriire okusasirwa ebibi, okuzooka kw’emibiri, n’amagara agatahwaho Amiina.

  • Eshaara y’okwikiriza

Ninyiririza kimwe, Ruhanga wangye eby’amazima byona ebi Eklezia Katolika etwegyesa okuba niiwe wabigigambiire kandi tobaasa kuhuga n’okutubeiha.

  • Eshaara y’okwesiga

Ninyesigira kimwe Ruhanga wangye, ahabwa Yezu Kristu, ku orimpa eneema yaawe omunsi n’amagara agatarihwaho omu iguru, ku ndiba nkwasire ebiragiiro byawe, okuba niiwe waabituraganiise, kandi ori murungi munonga, omushoboorozi wa byona, noohikiririza kimwe endagano zaawe.

  • Eshaara y’okukunda

Ninkukundira kimwe Ruhanga wangye, n’omutima gwangye gwona, okukira byona, okuba ori murungi, omukundwa munonga, kandi ninkunda abantu boona ahabwawe nk’oku nyekunda.

  • Eshaara y’okushaba oburikwera

Yozefu omuhikiriire, ishe ababikira, kandi omurinzi waabo, niwe mwesigwa, ou Ruhanga yakwasize Yezu Kristu, enzir’akabi na Maria okira ababikira boona ahabwe’mbikirwa, ezo zombi,ezi okunda munonga, Yezu na Maria, naakushaba ninkweshengyereza, onjune oburofa bwona mbe n’obwengye obutaine kabi, nyere omu mutima n’omu mubiri, ngume mpereze Yezu na Maria ebiro byona, ntagira eby’obufu n’akakye  Amiina.

  • Ekitiinwa kibe ahari Patri

N’ahari Mwana n’ahari Mutima Orikwera nk’oku kyabaire kiri kare na kare kibeko nambwenu n’obutoosha n’ebiro byona Amiina.

  • Bikira Maria ow’embabazi

Ijuka ku kitakahurirwaga eira ryona, ku waanagireine okuhungireho, naayeshabira ku omujuna, kandi naayetagira ku omutonganirira. Nanye ninkwesiga ntyo, ninyija ah’ ori, iwe Bikira okira ababikira boona niwe Maama, ninkuhungiraho, nyowe omusiisi, ninkukwata amaguru nindira abaw’ebibi byangye, nkweshengereize, iwe nyina wa Yezu, otagaya okushaba kwangye, baitu ompurikize n’embabazi, kandi ompe eki ndikukushaba Amiina.

  • Eshaara y’okubyama

Ruhanga wangye nkweshengyereize, okuhuumura kwangye oku ndikuza kuhuumuramu, kumbere kurungi aha mutima gwangye n’omu mubiri gwangye, Bikira Maria omuhikiriire, naiwe Malaika omurinzi wangye, n’abahikiriire mwena ab’omwiguru, mundinde omu kiro eki, n’obunaku bwokufa kwangye Amiina.

  • Eshara y’okushaba omugisha gw’okufa gye

Ruhanga wangye ninyikiriza okuruga hati, orugyero rwona orw’okufa, oru orikwenda ku nferaamu ninrwikiriza n’okubabiiriirwa, n’obuhuruzi, n’obusaasi bwona bw’omutima, ebyo nimbikiriza ntari kwanga, kandi ninshemererwa okuba nibiruga omu mikono yaawe Amiina.

  • Malaika wa Mukama (Angelus) Obwire bwa buriijo

Omwe: Malaika wa Mukama akagambira Maria,

Boona: Maria yaabaka enda ahabwa Mutima Orikwera

Omwe: Kasingye Maria………

Omwe: Nyowe ndi omuzaana wa Mukama

Boona: Kinkorerwe nk’oku waagamba

Omwe: Kasingye Maria……..

Omwe: Omwana wa Ruhanga akeehindura omuntu

Boona: Yaatuura omur’itwe

Omwe: Kasingye Maria………

Omwe: Otushabire iwe omuhikiriire Nyina Ruhanga

Boona: Tushemereire kuheebwa ebi Yezu Kristu yaaturaganiise

Omwe: Tweshengyereze

Boona: Ai Mukama Twakweshengyereza, eneema yaawe ogite omu mitima yaitu, kandi nk’oku twamanyisiibwe Malaika okwehindura omuntu kwa Kristu omwana waawe, tutyo ahabw’obusaasi bwe n’ahabwo’musharaba gwe, Tuhikye omukiinwa ky’okuzooka, ahabwa Yezu Kristu ogwo wenka Mukama waitu Amima.

 

(Nari)

 

Omugabekazi w’eiguru (Regina caeli) Obwire bwa Paska

Omwe: Omugabekazi w’eiguru oshemererwe Alleluia

Boona: Okuba ou washemereire kutwara Alleluia

Omwe: Azookire nk’oku yaagambire Alleluia

Boona: Otushabire ahari Ruhanga Alleliua

Omwe: Oshemererwe, onanukye, Bikira Maria Alleluia

Boona: Okuba Mukama Azookire buzima Alleluia

Omwe: Tweshengyereze

Boona: Ai Ruhanga, owaakunzire okushemereza ensi yoona n’okuzooka kw’omwana waawe Yezu Kristu Mukama waitu, twakweshengyereza, tutungye ahabwa Bikira Maria Nyina, okushemererwa okw’amagara agatarihwaho, ahabwa Kristu ogwe wenka, Mukama waitu. Amiina

Omutima Oguri kwera gwa Yezu                   Otusaasire

Omutima gwa Maria ogutaine kamogo          Otushabire

Abajurizi ba Uganda Abahikiriire                   Mutushabire

Petero na Paulo Abahikiriire:              Mutushabire

Ba Malaika abariinzi baitu:                 Muturinde

Ruhanga ohimbisibwe:                                    Ebiro byonax3

Omu iziina rya Patri…

Yetegyereze eki

Twaba nibtushaba tureke kweshabira twenka kureka tushabire n’abandi abari omu bwetaagi, abazigu baitu, abatushobeize, abari kutujuma, abari kututeera, abari kutuhaaririza n’abaana bato bagyenzi baitu. Eshaara nigwo muhanda gw’okuhamya omukago gwaitu na Ruhanga hamwe na bagyenzi baitu. N’ahabw’ekyo tukitware n’omugisha tutakaaremwa okushaba bur’izooba Kristu obwo ari eky’okureeberaho kyaitu owaabaire naashaba buriijo omu magara ge n’omubi yaabaire naakora nk’oku turi kushoma omu Kitabo Ekrikwera: ku yaabaire naaza kutoorana Entumwa ze  12 akabanza yashaba (Lk. 6: 12-13), ku yaabaire naaza kutandika kwegyesa (Lk. 1: 35-38), obu yaabaire naaza okuzoora Lazaaro (Yoh. 11: 41), ku babaire nibaza kumukwata (Lk. 22:39-40), akashabira Entumwa ze (Yoh. 17: 1-26; Lk. 22:32) akaba nashaba akasheeshe n’omwebazyo (Lk. 6:12, Mat. 14:23).

Naitwe abakurasi be, titushemereire okurinda akasheeshe n’omwebazyo nari ahari Sande, tukateekateeka ngu obwo nibwo bwire bw’okushaba bwonka. Ori aharugyendo? Nookora emirimo?  Orambiire aha kitanda otakabyamire? Ori omu Eklezia omusaserdoti takatandikire ekitambo kya Misa Shaba? Eshaara z’akasheeshe n’ez’omwebazyo zo nitushabwa okuzishoma ahabw’okubaziba eshaara za bur’izooba.

EISHOMO (LESSON) X

ESAPURI

Enyanjura

Esapuri n’eshaara y’Evangiri omu bugufu kwonka eri kworeka omu bwijwire amagara ga Yezu Kristu na Bikira Maria. Twaba turi kushoma esapuri tuba nitwehabura aha magara ga Mukama waitu Yezu Kristu n’eibanga ry’okucungurwa kwaitu. Itwe nk’abakatoliki twaba nitushoma esapuri tuba buzima nitwehabura aha magara ga Mukama waitu Yezu Kristu; okuzaarwa, okubonabona, okwegyesa Evangiri, okufa n’okuzooka kwe. Omu kushoma esapuri tuba nitweteerana na Nyinaitwe Bikira Maria obwo nitwehabura aha mabanga agarikwera.

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okumanya ebikwatiraine n’esapuri n’eibanga ry’okucungurwa kwaitu obwo nituteekateeka aha kuzaarwa Yezu Kristu (eby’okushemererwa),okubonabona kwe (eby’obusaasi), amagara ge n’okwegyesa Evangiri n’okukora eby’okutangaza eby’omutaano (eby’ekyererezi) n’eby’okumuhaisa (eby’ekitiinwa).

Ebyafaayo eby’eshoma y’Esapuri

Ekigambo Esapuri nikiruga omu kigambo ky’Orufaransa “Chapelet” ekiri kumanyisa emkwazi ezikomirwe aha kagoye k’esapuri. N’ahabw’ekyo, esapuri neeyetwa Rozari. Obwire obwo abaikiriza bakaba nibashoma Zaburi eyaabaire ehandikirwe omu Rulatini kw’onka obwire obwo abantu baingi bakaba batarikumanya kushoma. Bantu bakarugaho baayekorera Zaburi eyanguhi eya Bikira Maria. Bakaba nibashoma eshaara ya Kasingye Maria 150 nk’ezi Zaburi yaabaire eine.

Esapuri ekabaganiisibwamu teshishomwa nka Kasingye Maria 150. Omu monaaki Heneriko niwe yaagikozire Kasingye Maria 10 yaataho na Tataitwe ori omu iguru. Omu mwaka gwa 1446, omu monaaki Dominiko niwe yaatandikireho ebikorwa by’okwehaburira ahanyima ya Kasingye Maria 10nikwo kuza ahari 50 ekyo kyatuma Kasingye Maria zikaruga ahari 150 zaaza ahari 50. Ebiro 15 Septemba 1569, omuhikiriire Papa Pio V akongyeraho ekicweka kya kabiri ekiri kutandika na “Maria Omuhukiriire Nyina Ruhanga otushabire” omu mwaka gwa 1700 eshaara ya ninyikiriza “Ruhanga Patri” nibwo yaayongyerwaho.

Obu Bikira Maria yaabonekyera abaana aba: Lucia, Francisko na Jacenta aba Fatima omuri Portugual akabagambira okushoma esapuri bur’izooba kandi ngu bashabire abasiisi beegarukyemu. Okuhikiiriza ekyo, aha sapuri hakongyerwaho “Ai Yezu waitu otusaasire ebibi byaitu…”

Eby’okutanganza ebi Yezu Kristu Yaarabiremu

Ebikorwa by’okushemererwa

Adamu na Eva ku baacumwire ahari Ruhanga, omukago gwabo na Ruhanga gukacendera; naitwe abantu tukashiisha ahabw’ekibi kyabo. Kugira ngu ogw’omukago gugarukeho, Ruhanga akaturaganisa omucunguzi. Obwire ku bwahikire yaayohereza Malaika Gabrieli ahari Bikira Maria yaamugira ati: “Reeba noija kubaka enda, ozaare omwana omwojo, omwete Yezu” (Lk. 1: 31). Maria ku Yaikiriize, Malaika yagyenda yaabonekyera na Yozefu (Mat. 1: 20).

Malaika akagambira Maria ati: Na Elizabeeti ow’oruganda rwawe omu mwaka ye yaabukuru nawe aine enda y’ameezi mukaaga (Lk. 1:36). Maria akazindukira Elizabeeti ameezi ashatu, ahanyima yaaza owa Yozefu iba.

Eizooba rimwe omugabe Herodi Augusto akataho ekiragiro ky’okuhandikisa abantu boona. Maria na Yozefu bakatandika orugyendo rwabo okuza Betelehemu. Ku baabaire bari okwo, obwire bw’okuzaara bwahika, baaronda omwanya murungi gw’okuzaariramu gwabura, nikwo Maria okuzaarira omu nyanga y’ente (Lk. 2:6)

Yezu kuyaamazire ebiro munaana azairwe, yasharwa (Lk. 2:21) ebiro ku byahweire, bamutwara omuri nyaruju (Eklezia)kumuhongyera Ruhanga (Lk. 2:22). Yezu ku yaahikize emyaka ikumi n’ebiri (12) yagyenda n’abanyabuzaare be baaza Yeruzalemu okushoma Paska, Yezu yaababuraho; baatoora emihanda yoona nibamusherura kwonka tibaamubona. Ku baabaire nibarugayo baamushanga ari omuri nyaruju naayegyesa abakuru be b’ediini (Lk. 2: 46).

Ebyo ku byahwaire, yaagaruka owaabo nawe yaaboorobera kandi yaabahwera. Eby’okutangaza ebi nibishomwa omu sapuri nk’oku kyayorekwa aha:

1. Malaika Gabraeli n’agambira Maria, ati Oryazaara

Omwana wa Ruhanga

Tushabeeneema y’okukwekyehesa.

2.Bikira Maria naazindukira Elizabeeti Omuhikirire,

mukuru we.

Tushabe eneema y’okukundana

3.Yezu Kristu naazarirwa Betelemu omuka y’ente

Tushabe eneema y’okugumisiriza omu bworo.

4.Bikira Maria natwara Yezu Kristu omu Eklezia

kumuhongyera Ruhanga, nawe wenka kweshemeza.

Tushabe eneema y’okuhitsya ebi Ruhanga aturagira

5.Bikira Maria naazoora Yezu Kristu omu Eklezia naayegyesa

abakuru b’ediini.

Tushabe eneema y’okwecurengyera emitima yabagyenzi

baitu.

 

EBIKORWABY’EKYEREREZI /OKUMURINKANA

Ebikorwa ebi bikateebwaho omu mwanya gwa kashatu nk’oku omuhikiriire Yohaana Paulo II yaayorekire kwonka ahabw’oburungi bw’ebikorwa ebi Yezu Yaarabiremu, ebikorwa by’ekyererezi omu Katiisimu egi twabita omu mwanya gwa kabiri. Omu bikorwa ebi, nitwehabura aha magara ga Kristu. Yezu Kristu atakatandikire omurimo gwe akaza okubatizibwa aha mugyera Yorudani, ahi Yohaana Batiisita yaabaire naabatiriza abantu (Mat. 3:13-17; Mk. 1: 9-11, Lk. 3: 21-22). Kristu ku yaaherize okubatizibwa ahonaaho yaaruga omu maizi, eiguru rikakinguka Mutima wa Ruhanga yaamuzaho. Eiraka ryaruga omu iguru nirigira riti: Ogu n’omwana wangye ou nshemerererwa munonga (Lk. 3: 21-22)

Yezu ku yaamazire emyaka 30 (Lk. 4:14-15), yaatandika okwegyesa n’okukora eby’amahano nk’okukiza abarwaire n’okuhwera abanaku. Ku yaabaire ari omu bugyenyi bwa Kaana obu yaabaire ayesirwe uwe na nyina Maria, eviini y’okunywa yahwa (Yoh. 2:2-23). Nyina ku yaamugizire ati eviini yahwa Yezu akakora eky’okutangaza yaahindura amaizi eviini yaayoreka ekitiinwa n’esaasi ze. Eki nikyo eky’okutangaza ky’okubaza eki yaakozire.

Yazu akaza Galilaya yaarangirira amakuru marungi agari kuruga ahari Ruhanga (Mat. 4:23) naagamba ati: “… obukama bwa Ruhanga bwairira haihi, mwegarukyemu, mwikirize amakuru marungi” (Mk. 1:14-15).

Yezu akatwara Petero na Yakobo na Yohaana baaza aha rushozi Tabora (Mat. 17:1) “Yaahinduka okundi omu maisho gaabo aha maisho haamurinkana nk’eizooba, n’ebijwaro bye byayangashana nk’orubaare” (Mat. 17:2).

Aharwa Kaana Orurikwera, Yezu akakora eisakramentu rya Ukaristia obwo naakora ebintu mushanju “Mbwenu ku baabaire nibarya, Yezu yaakwata omugaati, yaasiima yaagucwamu, yaaguha abatendekwa be naagira ati: nimutoore, murye; ogu n’omubiri gwangye. Bwanyima yaakwata ekikopo, ku yaaherize kusiima, yaakibaha naagira ati: Mwena mukinyweho; ahabw’okuba egi n’eshagama yangye ey’endagaano ensya, eraasheeshwe ahabwa baingi, ngu basaasirwe ebibi” (Mat 26:26-28). Ebikorwa ebi nibishomwa omu sapurink’oku byayorekwa aha.

 

1.Yezu okubatizibwa. (Mt. 3:17).

Yezu akabatizibwa Yohaana omu mugyera Yorudaani,

M u t i m a O r i k w e r a y a a m u s h u m a h o n k ’ e n k o m b e ,

n’eiraka ryayema omu iguru riti: “Niiwe Mwana

wangye ou nkunda kandi ou nshemerererwa munonga”

+ M a r i y a M a a w e i t w e, o t u s h a b i r e a m a a n i

g’okuhamira omu ndagaano za Batiisimu, turinde

etabaaza zaitu zigume nizaaka nitwengyengyeta.

 

2. Yezu okundura amaizi Viino. (Yoh. 2:5.11)

Aha bugyenyi bw’obushwere omuri Kaana, Yezu akakora

eky’okutangaaza ekyo, yaayoreka ekitiinwa kye n’abaabaire

nibakimubangaanisa baamwikiriza.

+Mariya Maaweitwe, otushabire okwongyerwa ekicoonco

ky’okwikiriza.

 

3. Yezu okutandika kurangiriira Amakuru Marungi (Mk.1:15)

Ye z u a k a s i i g w a M u t i m a O r i k w e r a, y a a m u t u m a

kurangirira obukama bwa Ruhanga obw’embabazi

n’okusaasira ebibi.

+Mariya Maaweitwe, otushabire

amaani g’okwegarukamu, Mutima Orikwera atusaasire

ebibi byaitu omu Eisaakaramentu rya Penetensia.

 

4. Yezu okuhinduka okundi. (Mt. 17:2.5)

Aha rushozi ruraingwa Horebu, Yezu akahinduka okundi

omu maisho g’abatendekwa be: yaamurinkana, ebijwaro

bye byamwamwatiikana, eiraka ryayema omu kicu riti:

“Ogu, n’Omwana wangye onnanura, mumuhurire.”

+Mariya Maaweitwe, otushabire engyesho y’obuhurizi,

tushaashe na Kristo tubone kubagana aha kitiinwa kye.

 

5. Yezu okugabura ekyokurya ky’akaragwa (Lk. 22:14-20 1Cor. 11:23-25)

Akaba akunda abe ab’omu nsi kandi yaabakundira kimwe

okuhitsya aha muheru. Mukama Yezu, okaija ngu tutungye

amagara, kandi tugire maingi munonga. Okatuhamiza ngu

omubiri gwawe n’Eshagama yaawe niyo gabo y’amagara;

w a a t u f e e r ak u k a r a b i r a e b i b i b y a i t u k a n d i

waaturagiira okuguma nitukutamba kukwijukiraho.

+ M a r i y a M a a w e i t w e, o t u s h a b i r e o k u g i r i r a

enjara n’eiriho Kristu, tumutungye kaingi omu

eisakaramentu rya Ukaristiya tubone kumureera nawe.

 

EBIKORWABY’OBUSAASI

Ebintu ebi Yezu yaayegyeise omu magara ge abantu baingi tibarabikunzire ahabw’okuba bikaba nibikwata aha ngyesho mbi zaabo.  Tibaramushemerereirwe baamucumira enaama y’okumwita baabanza n’okumubonabonesa. Ku yaabaire ari Getesimane naayeshengyereza, bakamukwata baamutwara owa Pilato, baamubonabonesezayo; ahamyonyo, baamucwera amacwante baamujweka ekirunga ky’amahwa aha mutwe.

Okwe niyo baamushariire ogw’okufa, atyo yaayegura omusharaba gwe yaagutwara Karivario omu mwanya ogu bamubambire aha musharaba, yaafa ahabw’ebibi byaitu yaaziikwa omu kituuro ei yaamazire ebiro bishatu (Mk. 14:15). Ebikorwa ebi nitubishoma omu sapuri nk’oku bwayorekwa aha.

1.Yezu Kristu nasasibwa ebibi byaitu omu Getesimane

Bikira Maria atushabire enema y’okwanga ebibi

byaitu.

 

2.Yezu Kristu nibamuboha aha nyomyo, nibamutera

munonga

Bikira Maria atushabire okwehenera ebibi byaitu.

 

3.Yezu Kristu nibamujweka aha mutwe ekirunga

ky’amahwa.

Bikira Maria atushabire okugumisiriza omu busaasi.

 

4.Yezu Kristu nibamuhekyesa omusharaba gwe.

Bikira Maria atushabire okutetomboita omu naku

zaitu.

 

5.Yezu Kristu nibamubamba aha musharaba, nafa.

Bikira Maria atushabire eneema y’okuguma omu ngyesho

nungi okuhitsya okufa.

 

EBIKORWABY’EKITIINWA

Omu bikorwa ebi nitwehabura aha kuzooka kwa Yezu, okutemba kwe omu iguru, okwija kwa Mutima Orikwera aha Ntumwa ze n’okutemba omwiguru kwa Bikira Maria. Saabato ku yairiire haihi, Maria Mangadalena yaaza aha kituuro okureeba ei Yezu bamuziikire. Ku yaahikireho yaashanga ekituuro kyashami, ku yaamagamagire, yaareba Malaika yaamugira ati “Yezu azookire omu bafiire; kandi ku yaabeebembera naaza Galilaya okwo niyo baraamureebere” (Mat. 28:5-6).

Ku haahingwireho ebiro ikumi Yezu yaayoherereza Mutima Orikwera Entumwa ze aha kiro kya Pentekooti. Ku baaherize okwakiira Mutima Orikwera baatandika okwegyesa n’obumanzi beebembeirwe Petero (Ebyak. 1:4-5)

Bikira Maria ku yaamazire amagara ge g’ensi, yaatwarwa omu iguru n’omubiri gwe n’omutima gwe, Mukama yaamuha ekitiinwa ky’okuba omugabekazi w’ebintu byona (CCC. 966) ebikorwa ebi nitubishoma omu sapuri nk’oku bwayoreka aha.

 

1. Yezu Kristu naazooka omu bafu.

Bikira Maria atuhamye omu diini

 

2. Yezu Kristu naatemba omu iguru.

Bikira Maria atwongyere okwesiga okurokoka

 

3. Yezu Kristu naayohereza Mutima Orikwera omu Batume.

Bikira Maria atushabire engabirano za Mutima

Orikwera.

 

4. Bikira Maria naafa, natwarwa omu iguru.

Bikira Maria atushabireeneema y’okufa gye.

 

5. Bikira Maria naaheebwa omu iguru obugabekazi.

Bikira Maria atuhe okumwesiga ebiro byona.

 

Oku Eshaara ziri kukuratana omu kushoma Esapuri

  • Akamanyiso k’omusharaba
  • Ninyikiriza Ruhanga Patri
  • Tataitwe ori omu iguru; obwo  nookwata aha rukwanzi rw’okubanza
  • Kasingye Maria; obwo nookwata aha nkwanzi ishatu zikuraataine
  • Ekitiinwa kibe ahari Patri
  • Ai Yezu waitu

Hakurataho ebikorwa bitaano ebishomwa aha mazooba gabyo. Buri kikorwa nikitandika kiti:

  • Ebikorwa by… ekikorwa ky’okubanza…
  • Tataitwe ori omu iguru
  • Kasingye Maria 10
  • Ekitiinwa kibe ahari Patri
  • Ai Yezu waitu

Esapuri neehendera n’akamanyiso k’omusharaba. Nikibonera esapuri yaahendera n’eshaara ya Bikira Maria w’embabazi n’amahaiso ga Bikira Maria. Eshaara ya Ai Yezu waitu neshomwa eti: Ai Yezu waitu otusaasire enshobe zaitu oturinde omuriro ogutarihwaho kandi ohisye emitima yoona omu iguru munomuno egyo erikwetenga obubabangyizi bwawe.

 

Amazooba agu buri kikorwa ky’esapuri kishomwerwaho

  • Orw’okubanza n’orwamukaaga------------------------------------Ebikorwa by’okushemerewa
  • Orwakabiri n’orwakataano------------------------------------------Ebikorwa by’obusaasi
  • Orwakashatu na Sande-----------------------------------------------Ebikorwa by’ekitiinwa
  • Orwakana----------------------------------------------------------------Ebikorwa by’ekyererezi

Esapuri n’eshaara nkuru munonga kandi okujwara esapuri kaba akamanyiso akari kworeka ku ori omwana wa Bikira Maria. Waaba noshoma esapuri kandi okagijwara ogikundire, okakuratira eki okushaba, sitaani neekutiina kandi neekuhunga. N’ahabw’ekyo tugume tugishome kandi tugijware bur’izooba haza Bikira Maria taraaremwe okuhisya eshaara zaitu ow’Omwana we Yezu Kristu.

 

EISHOMO (LESSON) XI

EKLEZIA N’ABEBEMBEZI BAAYO

Enyanjura

Eklezia n’ekigombe ky’abaikikiriza Kristu nk’omucunguzi w’ensi. Eklezia egi eba emwe baitu eine emiringo eshatu. Abaikiriza bamwe bakyari omunsi niyo Eklezia y’orugamba eyebembeirwe Papa n’ abepiskopi nibo bahunguzi b’Entumwa, nibahwerwa abasaserdoti. Eklezia endiijo n’eyabafiire kwonka hati bari omu iguri na Ruhanga niyo Eklezia y’abatabaaruki. Abandi bakafa kwonka bari omu Purgatori niyo bari kubonaborera niyo Eklezia y’obusaasi. Abafa n’ebibi bikye nimwo barikwihurira amabanja g’ebibi byabo.

Nah’abw’ekyo rufu tiyo muheru y’amagara g’omukristu kureka niyo omuntu arabamu okuza omu magara agatahwaho n’okushemererwa okw’ebiro byona. Abafa n’ekibi bo bakanga okwikiriza Kristu baryaza omu muriro ogutaraara.

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okumanya oku Eklezia Katolika yaatandikire bamanye n’oku abebembezi baayo barikukuratana nka bati: Entumwa za Yezu, Papa, Abepiskopi, Abasaserdoti n’Abadyakoni.

Emiringo y’Eklezia

Nk’oku tubaire twareebire omu ishomo rya IX turi kureeba aha b’okutunga eisakramentu rya Ukaristia omurundi gw’okubanza, Eklezia n’ekogombe ky’abaana ba Ruhanga kandi nikyo kyombeko eki bashabiramu. Eklezia egi neegambwaho omu miringoeshatu:

  • Eklezia y’orugamba (Pilgrim Church)

Niitwe ababatiziibwe boona omunsi, niitwe Eklezia y’orugamba, abari omu rugyedo turi guruga omunsi turi kuza omu iguru owa Ruhanga Taata. Nk’oku Abesraeli baagire omu rugyendo rwabo bari kuruga Misiri bari kuza Kanaani omunsi ei Ruhanga yaabaire abaraganiisize, n’abaabatiziibwe boona bari omu rugyendo rw’okwikiririza omu maani ga Kristu owaazookiri obwo bebembeirwe Mutima Orikwera (Yoh. 14:26, 15: 26). Kristu ari hamwe naitwe omu rugyendo oru takaatunagirira (Mat. 28:20) kandi niwe ntanda yaitu otwegaburirira omu eisakramentu rya Ukaristia (Yoh. 6: 35, 53) obwo Mutima Orikwera ari hamwe naitwe (Yoh. 16:7) kandi twine eneema ya Ruhanga.

  • Eklezia y’Obusaasi

Eklezia y’obusaasi niyo mitimay’abaabatiziibwe eri omu Purgatori abaafiire baine omukago na Ruhanga kw’onka batakeezibwe bakabonakutaaha omu iguru. Baba nibeetenga okwezibwa oburofa  bakabona kutaaha omu magara g’okushemererwa okutahwaho omu iguru. Embeera ei barikurabamu baaba nibeezibwa niyo Eklezia erikweta Purgatori. Eklezia egi n’eyaabo abari omu Purgatori okwihuriramu eibanja ry’ebibi byabo ebitarabasaasirwe bakiri omunsi nibyo ebibi ebikye. Embeera egyo n’eitukurizo erimu obusaasi bwingi obweeza omutima gukaitanira okutaaha omu iguru (CCC.1031). Ekifubiro ekindi eki Eklezia y’obusaasi erikutunga ne’ky’okuceereereza emitima egi okureeba Ruhanga. Itwe Eklezia eri omu rugyendo, nituteekwa okuhwera Eklezia ey’obusaasi obwo nitugishabira n’okuhayo ebitambo bya Misa kugira ngu emitima yaabo eyezibwe esaasirwe etaahe omu iguru.

  • Eklezia y’Abatabaaruki

Eklezia y’Abatabaaruki niyo Eklezia y’Abahikiriire abari omukushemererwa okutahwaho kw’amagara gaabo omu iguru. Eklezia egi eri omu kitiinwa ky’okutuura na Ruhanga n’okumuhimbisa ebiro byona. Eklezia y’Abatabaaruki neeteranwa n’ey’Orugamba okuhimbisa Ruhanga omu Kitambo Ekirikwera n’okweshengyereza kw’omutaano. Eklezia y’abatabaaruki neetonganirira Eklezia y’Orugamba owa Ruhanga n’Eklezia y’Orugamba neeshaba Ruhanga erikurabira omu Eklezia y’Abatabaaruki. Ebikwatire n’EKlezia y’Abatabaaruki nibiza kugambwa omu Eishomo XII ebiri kwegyesibwa ab’okutunga Konfirmansio.

ENTUMWA ZA YEZU KRISTU

Ekigambo “Entumwa” nikimanyisa otumirwe. Entumwa neegamba omu iziina ry’ogwo ogitumire. Yezu akatoorana Entumwa 12 yaabatuma okugumizamu omurimo gwe ogw’okurangirira Evangiri (Yoh. 20:21; Mat. 28:19; CCC. 858). Simoni Petero owaabaire naabakira omu myaka niwe yaahairwe obujunaanizibwa bw’omutaano omu Eklezia “Niwe Petero kandi ahari orw’orukiri, niho ndyombeka ekigombe ky’abaikiriza bangye n’amaani ga rufu tigarikibaasa” (Mat. 16:18). Nk’oku baabaire bari hamwe na Petero, Entumwa nigwo musingi gw’Eklezia. Bakarangirira Evangiri, bahwera n’Eklezia okwegyesa ebihikire obwo nibahwerwa Mutima Orikikwera bakakora kimwe kandi bashabira hamwe (Ebyak. 2:45-47). Bakaba nibakunda Kristu na Ruhanga.

 

OKU OBWEBEMBEZI BW’EKLEZIA KATULIKA BURI OKUKURATANA

Abebembezi b’Eklezia baine obujunaanizibwa n’obushoboorozi oburi kuruga ahari Mukama waitu Yezu Kristu, okwegyesa Evangiri, okweeza n’okworeka Eklezia ebihikire  kandi buri kintu kyona eki bakora bakikora omu iziina rya Yezu Kristu (CCC.875). Tihariho n’omwe orikweha obushoboorozi bw’okurangirira Evangiri kureka ogwo otumirwe Entumwa n’abahunguzi baabo abari kukora omurimo ogu ahabw’okuba bakaheebwa obushoboorozi kandi barangirira omu iziina n’obushoboorozi bwa Kristu (Yoh. 20:21; Mat. 28:19). Petero niwe Papa w’okubanza omu Eklezia.

 

Papa

Papa niwe musigire wa Kristu kandi omuhunguzi bw’Entumwa Petero. Papa niwe arikwebembera abepiskopi n’abasaserdoti b’ensi yoona. Nah’abwekyo Papa niwe mukuru w’Eklezia Katokika omunsi yoona kandi n’omwepiskopi wa Roma. Papa akwatanisize n’abepiskopi abasigire b’Entumwa naayebembera,ayoreka ebihikire kandi ayegyesa Eklezia. Ahabw’obukuru bwe, Papa naatoranwa abepiskopi kandi naabatoorana okwebembera za Diocese omunsi yoona.

 

Abepiskopi

Obushoboorozi obu Mukama waitu Yezu Kristu yaahaire Entumwa bukabaganisibwaho n’Abepiskopi, abari omu karande akarikuruga aha Ntumwa Petero. Abepiskopi nabo n’abahunguzi b’Entumwa. Abepiskopi nibo Abasaserdoti bakuru omu eisakramentu rya Ordiini. Bakwataniisize  na Paapa nibeebembera za Diocese zaabo. Omwepiskopi niwe mukuru w’Eklezia omu Diocese.

Omurimo mukuru gw’omwepiskopi n’okwegyesa Ekigambo kya Ruhanga ogwa kabiri n’ogw’okweeza arikurabira omu masakramentu kandi ogwakashatu n’ogw’okwebembera abantu ba Ruhanga.

Enkoni ei omwepiskopi arikukwata n’akamanyiso k’oburiisa naarundana kandi naayebembera entama za Kristu Omuriisa Mukuru. Omwepiskopi niwe aine obushoboorozi bw’okutungisa obusaserdoti omu diocese ye.

 

Abasaserdoti

Abasaserdoti nibabagana aha busaserdoti bw’omwepiskopi, ekyo nikituma nabo baabagana aha mirimo eshatu y’omwepiskopi egi: ogw’okwegyesa Evangiri, okugaba amasakramentu n’okwebembera Eklezia ei barikutumwa. Omu ebi barikukora okuhikiiriza obujunaanizibwa bwabo harimu ebi: okushoma Misa, okwegyesa Katiisimu, okwebembera abaikiriza omu kushaba, okukiikisa enkinko z’obutumwa, okutaayayira abarwaire n’okusiga abarwaire, okwegyesa ediini omu mashomero n’okuhikiiriza emirimo yoona y’obutumwa ei barikukorera. Abasaserdoti bari omu rurengo rwa kabiri omu isakramentu rya Ordiini.

 

Abadyakoni

Obudyakoni nikimanyisa obuheereza. Abadyakoni nibabagana aha murimo gwa Kristu otaraizire okuheerezibwa kureka okuheereza n’okuhayo amagara ge okucungura baingi (Mk. 10:45; Lk. 22:27; Ebyak. 6:1-7). Abadyakoni nibaheereza omwepiskopi n’okuhwera abasaserdoti omu kukuza eby’eibanga eririkwera, munomuno omu Kitambo kya Misa, okurangirira n’okwegyesa Ekigambo kya Ruhanga, okushembeza, okubatiza, okugaita abagore, okuziika n’okumara orufu n’okukora emyoga endiijo y’embabazi (CCC.1570). Abadyakoni bari omu rurengo rwa kashatu omu eisakramentu rya Ordiini (CCC. 1536). Abadyakoni nibo bari aha rurengo rw’okuhereruka rw’eisakramentu rya Ordiini (CCC. 1569).

 

 

EISHOMO (LESSON)XII

ABAHIKIRIIRE

Enyanjuura

Abantu bamwe n’abahikiriire okurugiirira omu bikorwa byabo, omu kwikiriza, n’omukujuririra Kristu omu magara gaabo. Ebikorwa byabo nibyoreka ku Kristu abarimu kandi ngu naakorera omuribo (Abef. 3:17-18). Abantu nk’abo nibo tweeta abahikiriire. Ekitiinwa ekyo nikiheebwa Eklezia obwo erikurangirira omu butongore ku bari omu rwetairene rw’abahikiriire. Eky’okureebeeraho n’Abajurizi ba Uganda.

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire kumanya abahikiriire nibaahi, omugasho gwabo omu magara g’omukristu n’ebiri kubahindura abahikiriire.

Abahikiriire

Twashoma ebyafaayo by’amagara g’abahikiriire, nitureeba ngu baingi omuribo bakaba nibatwaza gye bakwata Ebiragiro bya Ruhanga, bakunda Ruhanga na bagyenzi baabo, bakaba nibakora ebikorwa by’embabazi, nibashaba munonga kandi bahamire omu kwikiriza; bakaba nibajurira Kristu bataine kutiina abamwe bakasheesha eshagama yaabo ahabw’okwemera eiziina rye (Ebyak. 7:55-60). Ebyo nibyo byabakozire abahikiriire.

Abahikiriire abaajuririre Kristu bakasheesha eshagama yaabo nibeetwa Abajurizi, bakaraba omukubonabona baayozya n’ebijwaro byabo omu shagama y’omwana gw’Entama (Okush. 7:9-14). Abahikiriire bari omu iguru owa Ruhanga Taata na Kristu ou baahamiireho omu magara gaabo.  Hariho abu turi kumanya abaarangiriirwe Papa kwonka hariho abandi baingi abu tutari kumanya eby’okurangirirwa kwabo.

Ku twabatiziibwe twaheebwa amaziina g’abahikiriire. Eki nikihwera owaabatizibwa okutunga omuhikiriire omuutonganirizi we owa Ruhanga n’okumuhwera okutunga omuhikiriire oraamubeere eky’okureeberaho omu magara ge naatwaza gye abone kuza omu iguru. Obatiziibwe weena ashemereire okumanya ebiri kukwata aha magara g’omuhikiriire we, kugira ngu abikuratire n’okuta omu nkora ebirungi eby’omuhikiriire ogwo omu magara ge.

Ebiri kukwata aha magara g’abahikiriire nibigambwaho aha izooba ry’ebiro bikuru byabo. Ekyo nikihwera munonga ogw’obatiziibwe okukuza ekiro kikuru ky’omuhikiriire we yaaza omu Kitambo kya Misa. Abaine amaziina agatari aha kalenda y’omwaka bakuze ekiro kikuru kyabo aha kiro kikuru ky’Abahikiriire boona 1stNovemba.

 

EISHOMO (LESSON) XIII

EBIRAGIRO BY’EKLEZIA

Enyanjugra

Mukama waitu Yezu Kristu akaha Eklezia obushoboorozi bw’okwegyesa n’okuhabura abakristu. (Mat. 28: 19-20). Omu kuhikiiriza obujunaanizibwa obu, Eklezia akatuha ebiragiro okutuhwera  n’okureetaho obumwe nk’abaana ba Ruhanga abari kurashira omu bumwe kandi bakakorera hamwe (CCC. 2041-2043). Ebiragiro by’Eklezia biba mushanju.

Ekigyendererwa

Abaana bamanye ebiragiro by’Eklezia mushanju kugira ngu bibahwere okuhikiiriza obujunaanizibwa bwabo nk’abakristu n’okukorera hamwe nk’abakristu.

 

EBIRAGIRO BY’EKLEZIA MUSHANJU

1.      Oshemeze ebiro bikuru ebiragiriirwe. Ebiro  bikuru ebiragiriirwe biba bina nibyo ebi:

  • Amazaarwa ga Mukama waitu Yezu Kristu (Noeli 25th December).
  • Okutemba omu iguru kwa Mukama waitu Yezu Kristu (CCC. 2177)
  • Okutwarwa omu iguru kwa Nyinaitwe Bikira Maria (15th Augusto)
  • Eky’Abahikiriire boona (1st Novemba)
  • Omu Uganda, twinemu eky’Abajurizi ba Uganda (3rd Juuni)

2.      Ohurire(oshome) Misa aha kiro kikuru kya Ruhanga n’ahabiro bikuru ebihragiriirwe.

3.      Otungye eisakaramentu rya Penetensia obutarenzya mwaka

Kyobeire kirungi omukristu kutunga eisakramentu rya Penetensia buri kukora ekibi ky’orufu (ekibi kihango).  Ekiragiro eki nikituhiga okutunga eisakramentu eri haakiri omurundi gumwe omu mwaka. Abakristu abarikwenda okuhama omu by’omutima nibahigwa okwejumba omu kutunga eisakramentu eri buri kukora ebibi, batugye okuhaburwa n’obuhwezi bwa Ruhanga.

4.      Otungye eisakramentu rya Komoonio omu biro bikuru bya Paska

Obwire bwa Paska nibutandika okuruga ahari vigilia ya Paska (Orwamukaaga Orurikwera) okuhisya aha Sande ya Pentekooti. Abakristu bashemereire okutunga buri kaire eisakramentu rya Ukaristia. Kyaba kitarikubaasika, haakiri baritungye omu bwire bwa Paska ahabw’okuba nibwo bwire obu Kristu yaayehayo nk’ekitambo, akatubeera eky’okurya ky’omutima. Buri mukristu ashemereire kwakira omugisha ogu na munonga omu bwire bwa Paska obu tujaagurizamu eibanga ry’okucungurwa kwaitu. Abaine ekibi ky’orufu (ekibi kihango) nibo batashemereire kutunga Ukaristia.

5. Osiibekwo omu bicweka bina (4) n’aha Vigilia n’omuri Karema (obwire bw’ekisiibo)

Ebicweka bina: Orwakashatu rw’eiju, orwakataano omu bunaku bw’ekisiibo, n’orwa mukaaga orw’omu Sande y’okubanza omuri Karema. N’ahari wiiki erikukuratira ekiro kikuru kya Pentekooti. N’ahari wiiki ehika omu kwezi kwa Septemba kuhingwize ebiro ikumi na bina (Ekiro kikuru ky’Okuhimbisa Omusharaba) kandi ekicweka kya kana, ekihika wiiki ya kashatu ya adventu.Ekitusibyakwo omu biro ebyo, tugyenderera okusiima Mukama ahabw’ebirungi ebi yaatutungise, n’okwehenera ebibi ebi twakozire, n’okumushaba kw’ayeza eby’okurya byaitu n’okushabira abari kwija kutunga obusaserdoti. Vigilia n’ekiro ekyebembera ekiro kikuru munonga. Ebiro bikuru nibyo ebi: Ekya Assansio, ekya Mutima Orikwera (Pentekooti), eky’okutwarwa omu iguru kwa Nyinaitwe Bikira Maria (15th Augusto) n’eky’Abahikiriire boona (1st Novemba)

6.      Otarirya enyama aha rwakashatu rweiju n’orwakataano omu bunaku bw’EkisiiboEkigyendererwa ky’ekikorwa eki n’okutwijusya okufa kw’omucunguzi waitu, tukakutamu ekitiinwa kandi n’okutuhwera okurwanisa amairu g’omubiri, okwimukiza Ruhanga emitima, emibiri n’ebitekyerezo byaitu, n’okukora empongano y’ebibi byaitu.  Ekindi, n’okwefubira n’okuhwera emburabure. Aha kasente oku waaba oshemereire kugura eki waayefubira, keihemu ebyetaago by’emburabure n’ebitabo, ebijwaro nari eky’okurya (Is. 58:1-12). Titushemereire okwefubira aha nyama yonka kureka nitubaasa okwefubira n’ebindi nka: eky’okurya, eky’okunywa, omuze neinga engyesho mbi, omuri ebyo ebi omuntu akunda munonga. Obwa hati omukristu naabaasa okwefura nka Televisioni, ebya karimagyezi, n’ebindi nk’ebyo, obwire obwo obwejunise okushoma Baiburi n’ebindi bihandiiko by’ediini.

7. Ogume oheereze Ruhanga omutoijo gwe aha bintu byawe buri mwaka

Omutoijo nikyo kimwe ky’ikumi eki tugaruriza Ruhanga ahabw’ebintu ebi atuha buri mwaka (Lev. 27 : 32). Omutoijo n’ekyo kyona eki tugaruriza Mukama abw’ebintu ebi atuhaire (Okub. 18:21; Mal. 3:6-10 ). Ekiragiro eki nikituragiira okuha Mukama aha bintu ebi turi kutunga buri mwaka okurugiirira aha bintu ebi atuhaire obwo nitumusiima. Omutoijo tiguheebwa omu esente kusha. Ahi esente zitari, omukristu naabaasa okuhayo ebintu ebi atungire, nari ekindi kyona eki ari kubaasa.

Ekigambo omutoijo nikiruga omu kigambo okutoija ahabw’oine. Eki nookishushanisa n’ekikorwa ky’embabazi n’ebiragiro ebi abantu barikugyenderaho omunsi;

  • Mukama waawe noomuha obushuura ahaby’ohingire.
  • Gavumenti noogiha omushoro okurugiirira ahabintu ebi oine.
  • Omupangisa naaha mukama we esente z’empangisano
  • Owakwatira eitaka noomuha ahaby’ohingire.

Omu bintu ebi twareeba aharuguru, nooreeba ngu okutoija ahaby’oine nari ebi otungire nikirungi okuhikiiriza obujunaanizibwa bwawe ahari Ruhanga n’Eklezia. Nitushabwa okwefeereza aha bintu ebi twine tukahaho Ruhanga otuha amagara, amaani n’okutunga ebi twine. Hoona mazima Ruhanga we tasiimwa? N’ahabw’ekyo nituteekwa okuha omutoijo gwa Ruhanga (Can.222). Tutakaaheeeza ahabw’ekiragiro kureka ahabw’omutima gw’okusiima Ruhanga otuha ebi twine. Ebi tuha nibyejuniisibwa okuhikiiriza emirimo y’obutumwa n’abwebembezi bw’Eklezia.

 

EBY’OKWEGYESA ABARI OKUTEBEEKANIISIZA  OKWEYATURIRA EDIINI

Oshemereire okweyaturira n’ogwo owaatungire Komoonio (Eby’esta), owaatungire Konfirmansio kandi otebeekaniisibwe gye omu ‘eby’ediini

EISHOMO (LESSON) I

EKITABO EKIRIKWERA (BAIBURI)

Enyanjura

Ekigambo Baiburi nikimanyisa “EKitabo”. Niyo eikunganyizo y’ebitabo ebirimu ebyahandikirwe ebi Eklezia eyikiriza ku byahandikirwe abahikiriire. N’ahabw’ekyo, Baiburi n’Ekitabo Ekirikwera eki twikiriza ngu ebyahandikirwemu bikagambwa Ruhanga owaayeshururiire abantu be obwo nibahwerwa Mutima Orikwera omu kubihandika kandi abahandiki abamwe bakabyereebera n’agaabo.

Ekicweka ky’okubanza niyo Endagaano eya Ira eba mpango munonga. Endagaano egi erimu ebitabo ebirikugamba ahaby’amaani ebi Ruhanga yaakoreire aba Israeli n’ebyafaayo byabo.  Ebi bibaganiisibwemu kashatu:

  • Ebitabo bitaano (5) by’eiteeka
  • Ebyafaayo , ebyevugo n’obwegye
  • Eby’Abarangi

 

Ekicweka kya kabiri kandi ekirikukirayo obukye niyo Endagaano Ensya. Nikitandika n’evangiri Ina (4); Matayo, Mariko, Luka na Yohaana. Ezi n’ez’obujurizi buri emwe omu muringo gwayo, eyegyesa, ebikorwa, okubonabona, okufa n’okuzooka kwa Mukama waitu Yezu Kristu n’okugaruka kwe.

Ebyakozirwe Entumwa bikahandikwa Luka. Hakurataho ebaruha 21 kandi omuri ezi harimu ebaruha 13 eziEntumwa Paulo yaahandikiire Eklezia n’abebembezi baayo. Ebaruha ezindi 8 zikahandikwa ezindi Ntumwa obwo niborekyerera emirimo y’obutumwa n’abakristu.

 

Ekigyendererwa

Abaana begyesibwe kandi bamanye omugasho gw’Ekitabo Ekirikwera, bakishome, bakyetegyereze, bakyeyegyeseho kibahwere omu kubaho kw’abo okw’amagara agaburiijo.

ENGAGAANO EYA IRA

Omu Ndagaano egi harimu ebitabo 46. Omu kitabo kya Katiisimu egi, ebitabo ebi nibiza kworekwa nk’oku bikurataine omu Baiburi kutari nk’oku babihandiikire.

 

EBITABO BY’EITEKA (EBYA MUSA)

Okutandika

Okuruga

Abaleevi

Okubara

Ebiragiro

 

EBITABO 16 BY’EBYAFAAYO

Yoshua

Abaramuzi

Ruuti

1 Samueli

2 Samueli

1 Bagabe

2 Bagabe

1 Obusingye

2 Obusingye

Ezera

Nehemiya

Tobi

Udita

Esiteeri

1 Abamakabeeho

2 Abamakabeeho

 

EBITABO 7 BY’OBWENGYE

Yubu

Zaaburi

Enfumu

Murangirizi

Ekyeshongoro kya Solomoni

Obwengye bwa Solomoni

0bwengye bwa Yoshua mwene Sira

 

EBITABO 18 BY’ABARANGI

Isaaya

Yeremiya

Okutonzya

Baruku

Ezekieli

Danieli

Hosia

Yoeli

Amosi

Obadia

Yona

Miika

Nahumu

Habakuku

Zefaniya

Hagai

Zekaria

Malaki

 

 

 

ENDAGAANO ENSYA

Ebitabo 27 By’endagaano Ensya

Ebitabo 4 by’Evangeli

Matayo

Mariko

Luka

Yohaana

Ekitabo ky’Ebyakozibwe Entumwa

 

EBARUHA 13 ZA PAULO

Abarooma

1 Abakorinto

2 Abakorinto

Abagalatiya

Abefeeso

Abafilipi

Abakolosai

1 Abateselonika

2 Abateselonika

1 Timiteeho

2 Timiteeho

Tito

Filemooni

 

EBARUHA 8 Z’EMIRIMO Y’ENTUMWA

Abaheburayo

Yakobo

1 Petero

2 Petero

1 Yahaana

2 Yohaana

3 Yohaana

Yuda

Ekitabo ky’okushururwa

 

Entaniso eri hagati tya Baiburi y’Abakatoliki n’ediini ezindi

Baiburi y’Abakatoliki ei omukristu ashemereire okwejunisa eine ebitabo ebihamibwe 46 omu Ndagaano eya Ira. Baiburi ezindi ziine ebitabo 37 ahabw’okuba zo tiziine ebitabo 9 ebirikwetwa Dewuterokanoniko. Nibyo ebi;

  • Esederaasi
  • Tobi
  • Yudita
  • Esiteeri
  • Obwengye bwa Solomooni
  • Siraki
  • Baruku
  • 1 Abamakabeeho
  • 2 Abamakabeeho

 

Oku Baiburi eshemereire okwejunisiibwa

Orukiiko rukuru rw’abepiskoopi orwa shitamire Roma omu mwaka gwa 2008, rukahiga abaikiriza okushoma Baiburi kandi ngu bagyeyegyeseho (VD. 86). Abakristu bashemereire kushoma Baiburi bur’izooba bashemereirwe baaba nibabaramya nari bari bonka (DV. 25). Buri omwe ahabwe agyeshomere ahi araakundire. Baiburi ekaabaire neshomwa ahariho okushaba ahabw’okuba Ruhanga naagambira naitwe omu Kigambo kye n’omushaara. N’obu turaayeshomere Baiburi, okugishoboorora n’okugyetegyereza tikya buri omwe (2Pet. 1:20 -21). Abeebembezi b’Ediini bashemereire okutuhwera okwetegyereza amakuru gaayo (Ebyak. 8: 30-32).

Okwetegyereza gye Ekigambo kya Ruhanga, omushomi ashemereire okufayo munonga okuhurira n’okwetegyereza eki omuhandiki arikwenda kuhamya n’eki Ruhanga arikwenda okutugambira omu bigambo by’omuhandiiki (CCC. 112). Baiburi n’obu eraabe erimu ebitabo bingi, neeguma eri ekitabo kimwe ekirikushuruura entebekaniisa ya Ruhanga y’okucungura abantu. N’ahabw’ekyo, orikushoma Baiburi weena tashemereire kwetegyereza ekigambo ahakindi, orunyiriri aha rundi kureka agishome n’okwetegyereza  eki erikushoma omubwijwiire.

Ahabw’obukuru bw’Ekigambo kya Ruhanga omu magara g’omukristu, bur’ika eshemereire kuba eine Baiburi, kugira ngu abari omumaka bagishome buriijo baaba nibashaba. Baiburi n’Ekigambo kya Ruhanga eshemereire kushomwa kandi eyegyesibwe omu bibiina bya Papa, eby’obutumwa,omu butaagi n’omu nterane z’abakristu.

 

 

EISHOMO (LESSON) II

WIIKI ERIKWERA

Enyanjura

Wiiki Erikwera niyo nsibuko y’eibanga ry’okucungurwa kwaitu. Wiiki egi neetandika na Sande ya Mataagi. Omu Wiiki Erikwera Yezu Kristu niwe nsibuko y’eibanga eri kandi nimwo Ruhanga Tataitwe yaahikiririize endagaano y’okucungurwa kwaitu.

 

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okumanya ebirikukorwa omu Wiiki Erikwera. Obwire obu babuhe ekitiinwa babone okukuratirira emigyenzo yoona ey’okubonaboneesibwa okufa, n’okuzooka kwa Mukama waitu Yezu Kristu.

 

Ekiro kikuru kya Mataagi

Aha izooba eri, Eklezia neekuza okutaaha omuri Yeruzalemu n’ekitiinwa kwa Mukama waitu Yezu Kristu obwo naamariiriza omurimo gwe ogw’okutucungura (Lk. 19:28). Ku yaabaire naataaha omu kibuga, abaantu baamuhuubira amataagi nibateekateeka ngu ariyo naaza okubacungura omu butegyeki bw’Abarooma. Kwonka itwe aha izooba eri nituhuuba amataagi gaitu obwo nitutangirira Kristu Omugabe waitu kandi omusinguzi, owaasingwire sitaani n’orufu Mk. 11:8). Aha izooba eri nitukwata amataagi nk’akamanyiso k’obusinguzi (Okush. 7:9).

 

Orwakana Orurikwera

Aharwkana Orurikwera nibwo Mukamawaitu Yezu Kristu yaakoreireho amasakramentu abiri: erya Ukaristia na Ordiini, obu yaagizire Entumwa ze ati: Mugume mukore muti kunyijukiraho… (Lk. 22: 19-20). Aha izooba eri niho Mukama mwaitu Yezu Kristu yaakoreireho obugyenyi bw’okuhingurwaho bwa’ahamuheru obu yaariire n’Entumwa ze atakakwatirwe n’okubambwa aha musharaba (22: 14-20; 1Kor.11: 23-27). Aha bugyenyi obu, nibwo Mukama waitu yaahereireho Eklezia Ekitambo kisya ekitahwaho, n’obugyenyi bw’abo abakundwa munonga, obukorwa buriijo.

Omwepiskopi ari hamwe n’abasaserdoti be, naayebembera Ekitambo kya Misa omu kasheeshe omu ari kuheera omugisha amajuta ga Krisma, ag’Abaronde, nag’Abarwaire agarikwejuniisibwa omu kugaba amasakramentu omwaka gwona.

Omu Misa y’omwebazyo harimu okwozya ebigyere nk’akamanyiso ka Rukundo n’okwehwamu omu kuheereza bagyenzi baitu n’oku Mukama waitu Yezu Kristu yaatwegyeise obu yaayozya Entumwa ze ebigyere (Yoh. 13: 12-15). Omu Misa egi Ekitiinwa nikyeshongorwa, ebide, engoma, obucence n’enanga nibigamba. Ku ekitiinwa kiri kuhwa, tibishuba kuteerwa okuhisya omu Misa y’ekiro ky’orwamukaaga Orurikwera.

Omu Misa y’orwakana Orurikwera, nitutandika Triduum ya Paska erikumara ebiro bishatu obwo turikwegyesibwa n’okwejumba omuby’amabanga g’okubonabona, okufa n’okuzooka kwa Mukama waitu Yezu Kristu. Triduum egi niyo nkomooko y’omwaka gw’ebyokuhimbisa kandi neehwa n’eshaara z’omwebazo gwa Sande ya Paska

Misa y’omwebazo ku ehwa, abaikiriza batandika okuhimbisa Eisakramentu Eririkwera okuhisya shaha mukaaga z’ekiro; aho niho eby’ekitiinwa byona birikugarukira ahabw’okuba niho Orwakataano Orurikwera orw’okubonabona n’okufa kwa Yezu Kristu ruri okutandikira.

Orwakataano Orurikwera

Aha izooba eri niho Mukama waitu Yezu Kristu yaabambwa aha musharaba, yaafa ahabw’ebibi byaitu. Aha izooba eri Eklezia neehimbisa Omusharaba nk’akamanyiso k’obusinguzi bwa Kristu ahi yaasinguriire sitaani n’orufu. Nk’oku okucungurwa kwaitu kwahikirizibwe aha musharaba, nituguhimbisa turikugwinamira obwo nituha ekitiinwa Kristu owaatucungwire.  Omuanda gw’omusharaba ogu Eklezia eshoma guba akamanyiso k’okweteerana hamwe na Kristu omu muhanda gw’okubonabonakwe, n’okweyegyesa aha eibanga ry’okucungurwa kwaitu.  Aha izooba eri abaikiriza nibasiiba obwo nibeeyeza n’okweyegyesa ahambonabona ei Yezu yaabonabwoinemu okuhika n’ahakufeera aha musharaba (Yoh. 3: 14-15, 12:32)

Aha rwakataano Orurikwera, Ekitambo kya Misa tikibaho ahabw’okuba Kristu orikwetamba omu Misa aba afire. Omu kuhimbisa okw’omwebazyo Evangiri y’okubonabonesibwa nimwo erikushomerwa kandi Eklezia omu muringo gw’omutaano neshabira ensi yoona ngu ebaase okujunwa

 

Orwa Mukaaga Orurikwera

Ekiro ky’Orwamukaaga Orurikwera nikikuru munonga omu kwikiriza kwaitu, kandi nimwo turikwikiriza eky’eibanga ry’okuzooka kwa Mukama waitu Yezu Kristu. Nitukuza ekiro kiri eki Abayudaaya barugire omu buzaahe bakaza omunsi eyaabaire eri eyaabo (Oku. 15: 19-21), namunomuno nitukuza eibanga eri Kristu yaasingurireho enyikiriza z’obukaafiire. Abantu abaabaire nibagyenderera omu nyikiriza y’ekibi Kristu akabeeshuruurira bagyendera omu magara masya ag’okuba abaana ba Ruhanga abacungwirwe (Yoh. 1:8-10).

Nitukuza twijwire okushemererwa ahabw’okuruga omu nyikiriza y’ekibi tukaza tukaza omu kyererezi ky’amagara masya. Etaara ya Paska erikwejuniisibwa neemanyisa ekyererezi kya Kristu. Abantu abaine emyaka mushanju n’okweyongyerayo haza batakabaatiziibwe nibabatizibwa omu kiro eki nk’abatooranwa ba Ruhanga kandi nibatunga amasakramentu ga Konfirmansio na Ukaristia. Abaikiriza nibagaruka omu ndagaano za Batiisimu kandi nibamiisirirwa amaizi agahairwe omugisha obwo nibaijuka Batiisimu ei baatungire nibeegarura busya.

 

Paska

Aha izooba eri nitukuza okuzooka kwa Mukama waitu Yezu kristu, owaarugire omu magara aga akagaruka omu magara g’okushemererwa omu iguru. Nituhimbisa Ruhanga owaahikiriize etebekanisa ye y’okucungura abantu naaraba omu mwana we Yezu Kristu. Yezu akazooka aha izooba eryakuratiire Sabato (ekiro ky’okubanza omu wiiki).

 

 

EISHOMO (LESSON) III

EMIGYENZO ENSHUSHA AMASAKRAMENTU (SAKRAMENTALS)

Enyanjura

Enshusha Amasakramentu (Sakramental) n’obumanyiso, ebikorwa nari ebintu ebi Eklezia yaataireho ebirikushusha n’amasakramentu ebiri okutureetera ebirungi by’omutima n’omubiri ebi Eklezia yaatairehoomu bumanyiso, ebikorwa, nari ebintu. Ebi nibihwera abakristu okwetegyereza kurungi ediini yaabo n’okweyongyera omu kwehongyera Ruhanga n’omutima gw’okwikiriza

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okumanya amakuru agari omu bikwato ebi, emiringo n’entaniso eri ahagati yaazo n’amasakramentu. Bashemereire okumanya emiringo ehikire y’okwejunisizamu ebikwato ebi.

 

Sakramentals

Obu n’obumanyiso, ebikorwa nari ebintu ebireebeka ebi Eklezia yaataireho nari ebi erikuha omugisha okwejuniisibwa omu magara gaitu g’obukristu n’okutwongyeramu amaani omukwikiriza. Sakramentals ziine entaaniso n’emiringoebibiri mpango.

  • Ogw’okubanza n’ebikwato ebiri kuheebwa omugisha bikeezibwa tukabyejunisa omu magara gaitu g’obukristu. Omuri ebi harimu amajuta ga Krisma, amaizi g’omugisha, Esapuri, emidaali, emisharaba, empeta, eiju, enkindo (mataagi) ebisigarira by’abahikiriire, etawaaza, ebishushaani by’abahikiriire n’ebindi. Ebi byona tutakabyejuniisize bishemereire okuheebwa omugisha okuruga aha musaserdoti nari omudyakoni. Nibiheebwa omugisha omurundi gumwe. Twamara okubiheesa omugisha nibiba byayezibwa n’ahabw’ekyo tutakabyejunisa kubi.
  • Ogw’akabiri gurimu ebikorwa n’obumanyiso nk’okuha abantu omugisha, ebyanga n’ebintu nka: Eklezia, Altaari, Eibatirizo, eiziikiro, abarikuteera ebiragaano by’orweto, okusinga eibaare ry’Eklezia n’ebindi.

 

Entaniso eri ahagati ya Sakramentals n’amasakramentu

  • Amasakramentu gakatebwaho Mukama waitu Yezu Kristu, Sakramentals zikateebwaho Eklezia.
  • Amasakramentu nigatuha eneema, Sakramentals nizihwera emitima yaitu okuteekateeka kurungi tukabona okutunga eneema.
  • Sakramentals tizigaba eneema kwonka nizituhwera omukweshengyereza, okukunda Ruhanga enaku y’ebibi n’okweshengyereza kw’Eklezia nibyo bituhwera omu kutunga eneema n’okuhikiiriza ekyatumire zaabaho.

 

Yetegyereze eki

Sakramentals nizituhwera okubinga amaani ga amasitaani. Turekye okuzejunisa nk’engisha nari okuteekateka ngu twaba tujwaire esapuri n’obu twokwekwata kubi nituza omu iguru. Katugume turi omu magara marungi obwo nitukora ebi Ruhanga aturagiira obwo nitugyendera omu magara g’amasakramentu n’ebiragiro bya Ruhanga. Nibwo sakramentals ziraatugirire omugasho.

 

EISHOMO (LESSON)

ENEEMA

Eneema niyo ngabirano ei Mukama Ruhanga atungisiza busha emitima yaitu, tubone kuhika omu iguru. Eneema n’ekicoonco nari obuhwezi obw’omutaano obu Mukama atuaha omu mwana we Yezu Kristu, bukatuhwera omu magara gaitu g’obukristu bukatuhisya aha kurokoka (Fil. 4:13). Tihaine otashemereire ekiconco eki. Mukama azituheera busha obwo naayiha omu mbabazi ze n’omukukunda kwe okuteerengwa nizituhwera omukwikiriza n’okwejumba omu murimo gw’okucungurwa kwaitu. Omuntu naabaasa okubagana aha kiconco eki. Eneema eyeza, neetuhamya kandi neetuhwera okwejumba omu magara ga Ruhanga neetuhindura abaana be abahikiriire (CCC. 2021). Eneema n’ekiconco kya Mutima Orikwera ekituhwera okwejumba omu mirimo ya Ruhanga nk’okweza n’okubeera abandi abandi eky’okureebeeraho tukabahisya aha burokozi (CCC. 2003)

 

Ekigyendererwa

Abaana bashoboorokyerwe amakuru, omugasho n’emiringo y’eneema.

Eneema eyeza

Eneema eyeza nigo amagara g’omutima gwawe kandi amagara masya. Mutima Orikwera naaruga ahari Patri na Mwana, niwe kukunda kwabo; ku aguma naatura omu mutima gwawe, akukundisa Ruhanga, akutungisa obuhikiriire, ahabw’okuba, obuhikiriire nikwo kukunda Ruhanga.

Eneema eyeza niyo ngabirano ya Ruhanga eshemeza emitima yaitu, ekatuhindura abaana ba Ruhanga abakundwa  haza niyo etutaasya omu iguru. Eneema eyeza n’ekoconco kya Ruhanga ekyeza emitima yaitu, kikatuhwera okutuura na Ruhanga kikatubaasisa okukora byona nk’oku Ruhanga abyenda (CCC.2000). Eneema egi etuhindura abaana abu akunda ekatubaasisa okutaaha omu kushemererwa kwa Ruhanga omu iguru. Eneema eyeza ti kikorwa kyaitu kureka n’emibeereho y’omutima gwaitu, etuhwera okutunga amagara masya (Rom.6:4) tukahindurwa ebihangwa bisya (2Kor. 5:17). Mutima Orikwera niwe aha eneema egi mitima yaitu, naagiihahoebibi ebigihagaza. Kutuheza kwezibwa, tuhinduka abaana ba Ruhanga abakundwa tuba abashemeire, twitaanira okutaahaomu iguru

Eneema eyeza nitugitungira omuri bur’isakramentu eri tutunga kurungi, omu bikorwa birungi; obwo nitushoma Misa n’okukora kurungi emirimo y’obutumwa. Nitufeerwa eneema eyeza twakora ekibi ky’orufu (ekibi kihango), ekiita amagara g’omutima. Eneema eyeza etugarurwamu twatunga eisakaramentu rya Penetensia tukasaasirwa ebibi byaitu tukagarurwa omuri rukundo n’ekitiinwa ky’abaana ba Ruhanga (Lk. 15:11-32), obwo nitukora ebikorwa by’embabazi (10:25:37). N’ahabw’ekyo, ka tugyezeho n’amaani tutakaafeerwa egyo neema ahabw’okuba ekibi ky’orufu (ekibi ekigango) nikigitufeereza.

 

Eneema Enkoza

N’ekiconco kya Ruhanga ekitureetera amaani ag’okukora ebi Mukama akunda n’agokutakora kubi. Nibwo buhwezi bw’omutaano obu Ruhanga atuha okutusinguza ebizibu ebi turikubugana twaba nitukora ebikorwa birungi, n’okwerinda ebitutwara omu kwohibwa. Okuhwera omuntu ori omu kabi, ogw’omuntu naayetaaga eneema egi ngu emuhwere omukugumisiriza obuzibu obu arikubuganaomu kuhikiiriza ekikorwa kirungi. Eneema eyeza neetugumamu twaba tutakozire ekibi ky’orufu (ekibi ekihango). Eneema enkoza nitugitunga omubwire obu tugyetengyeramu okukora ekirungi nari okwerinda ekibi (CCC. 2000). Okutandika ekikorwa kirungi n’okukihamiraho, n’okukihendera, ebyo by’onshatu titurikubibaasatwaba tutaine eneema enkoza.

 

Otaine eneema enkoza tabaasa kugira ekyamugasha ngu atungye obuhikiriire, arokoke; haza Mukama Ruhanga akunda abantu boona ku barokoka: nikwo Mutima Orikwera, eneema enkoza kuzitungisa abazimushaba gye boona; n’obu baraabe bari ababisha. Nizo mbabazi za Mukama baitu ozimushabe gye. Mukama atutungisa eneema tutaine eki twamukoreire, kureka okuzimushaba gye. Mpaho oshabe munonga Mutima Orikwera, omushabe ebirungi bye n’egabirano ze, omweshengyereze, omutwarize gye. Nibwo aribona kwijura omu mutima gwawe, kugwijuza eneema zoona.

 

EISHOMO (LESSON) V

ENYESHENGYEREZA OMU MAGARA G’OMUKRISTU

Enyanjura

Omu magara gaitu g’obukristu,twine eshaara ezi turikushoma omu biro bitari bimwe na bimwe omu mwaka gw’Eklezia obwo nitwehabura aha ibanga ry’okucungurwa kwaitu eri turikukuza omu Amaija, Amazaarwa, Ekisiibo, amazooka n’omubya buriijo. Omu kweshengyereza kwaitu, Nyinaitwe Bikira Maria tutamunagainjuraahabw’okuba akeejumba omu ibanga eri okutandikira aha kubaka enda n’okuzaarwa kwa Mukama waitu Yezu Kristu (Lk. 1: 26-38), omu kwegyesa Evangiri (Yoh. 2:1-12), omu kubonabona n’okufa kwe aha musharaba obu yaareebire omwana we naafa (Yoh. 19:25-27) nk’oku tushaba turi kuraba omuri Nyanaitwe Bikira Maria nikwo tukora n’abahikiriire naba malaika obatutonganirira ahari Ruhanga obwire bwona.

 

Ekigyendererwa

Abaana begye, bashome kandi beehabure aha shaara ezi ezirikushomwa omu bwire obutari bumwe na bumwe. Omukristu ahame omu kwikiriza, aijure agume nk’omusingye ogwombekyeirwe aha Biragiro bya Ruhanga n’Eklezia.

 

Malaika wa Mukama (Angelus) Obwire bwa buriijo

Eshaara egi neeshomwa omu kasheeshe, omu ihangwe n’omumwebazyo. Neeshomwa beemereire nari bafukami.

Omwe: Malaika wa Mukama akagambira Maria,

Boona: Maria yaabaka enda ahabwa Mutima Orikwera

Omwe: Kasingye Maria………

Omwe: Nyowe ndi omuzaana wa Mukama

Boona: Kinkorerwe nk’oku wagamba

Omwe: Kasingye Maria……..

Omwe: Omwana wa Ruhanga akeehindura omuntu

Boona: Yaatuura omuri itwe

Omwe: Kasingye Maria………

Omwe: Otushabire iwe omuhikiriire Nyina Ruhanga

Boona: Tushemerere kuheebwa ebi Yezu kristu yaturaganiise

 

Omwe: Tweshengyereze

Boona: Ai Mukama Twakweshengyereza, eneema yaawe ogite omu mitima yaitu, kandi nk’oku twamanyisiibwe Malaika okwehindura omuntu kwa Kristu omwana waawe, tutyo ahabw’obusaasi bwe n’ahabwo’musharaba gwe, Tuhikye omukiinwa ky’okuzooka, ahabwa Yezu Kristu ogwo wenka Mukama waitu.  Amima.

 

Omugabekazi w’eiguru (Regina caeli) Obwire bwa Paska

Omwe: Omugabekazi w’eiguru oshemereirwe  Alleluia

Boona: Okuba ou washemereire kutwara Alleluia

Omwe: Azookire nk’oku yaagambire Alleluia

Boona: Otushabire ahari Ruhanga Alleliua

Omwe: Oshemererwe, onanukye, Bikira Maria Alleluia

Boona: Okuba Mukama Azookire buzima Alleluia

 

Omwe: Tweshengyereze

Boona: Ai Ruhanga, owaakunzire okushemereza ensi yoona n’okuzooka kw’omwana waawe Yezu Kristu Mukama waitu, twakweshengyereza, tutungye ahabwa Bikira Maria Nyina, okushemererwa okw’amagara agatarihwaho, ahabwa Kristu ogwe wenka, Mukama waitu.

 

Eshaara y’okwehongyera Omutima Ogurikwera gwa Yezu

Ai Mutima Ogurikwera gwa Yezu, ninkutoijera eshaara n’emirimo, n’okushaasha eby’erizooba, nimbirabya omu mutima gwa Bikira Maria Ogurikwera kandi ogutaine Kamogo, ngu agugwisirize ahabw’ebicumuro byaitu, ebi ogyenderera kwetamba ahar Altaari buriijo, haza na munonga twabikuhongyera, ahabw’ebigyendererwa by’Eklezia yaawe omu kwezi oku Amiina.

 

Eshaara ei Bikira Maria atanga

Ai Maria, Mukama wangye, iwe maawe, ninkweha nyeena, kandi okukumanyisa ku nabeera kimwe owaawe, reeba naakuha amaisho gangye, n’omutima gwangye, n’akanwa kangye nyeena buzima.

Ai Maawe omurungi. Naabaire owaawe, ondinde, ondwaneho nk’omwiru waawe nyabwaawe.

 

EISHOMO (LESSON)VI

INDULGENSIA

Indulgensia nikyo kekiganyiro ky’empongano ezi omukristu asigarira kuhonga yaaganyirwe ebibi bye (Okush. 21:27; Can. 992). Abaikiriza ku bashiisha, bagarukana na Ruhanga na bagyenzi baabo kandi eneema zibahindura basya baatunga ekiganyiro kuruga omu Mbabazi za Ruhanga baaheza kutunga eisakramentu rya Penetensia.

Indulgensia ti zoozya ebibi kandi tikiganyiro eki Eklezia yaataireho okutwihaho ekifubiro ekitarihwaho kureka n’ekiganyiro eki Eklezia etuganyira aha bitusigairira okuhongyera Ruhanga. Ekiganyiro eki titukitungisibwa eisakramentu rya Penetensia, kwonka Eklezia ekituha twaherize kuganyirwa ebibi byaitu. Manya Eklezia terikubaasa kutuganyira aha bitusigaarira okuhongyera Ruhanga tukiine ebibi omu mitima yaitu.

Ruhanga naasaasira omusiisi ahabw’okuba n’ow’embabazi kwonka n’omuringaniza. Niho aheera amuheeraekifubiro eki turikweta empongano. Ku arikuremwa kuhikiiriza egyo mpongano akiri omunsi, aryagihikiiririza omuru Porgatori. Empogano egi eihwaho indulgensia.

Ruhanga naabaasa okusaasira ekibi n’ekifubiro obwo naafubira omusiisi oyegarukamu kandi naakundira kimwe Ruhanga. Na Yezu akasaasiira omusiisi ou baabaire babambire nawe owaagizire ati: “Yezu ku oraahikye omu bukama bwawe, onyijukye. Onu amugarukamu ati: buzimazima ninkuhamiza, er’izooba noija kuba hamwe naanye omu mwanya gw’obunanukye” (Lk. 23:42-43).

Indulgensia zikateebwaho Eklezia, nahabw’ekyo, indulgensia ti eisakramentu nakakye kandi teekakora nk’eisakramentu.

 

Ekigyendererwa

Abaana bashemereire okumanya indulgensia n’emiringo zaayo. Bamanye oku omukristu azitunga, ekigyendererwa ky’Eklezia okuzigaba. Ni oha orikuzigaba kandi ziheebwa oha.

 

Indulgensia nez’emiringo ibiri

1. Indulgensia Ehikire (Can. 993)

Niyo Indulgensia eganyira omukristu byona ebi asigarira okuhonga. Neetungwa omuntu yaahihwaho ebibi byona. Egyo neetungwa omu isakramentu ry’okusigwa kw’abarwaire. Neetungwa omurundi gumwe kwonka Indulgensia y’obwire bw’okufa ebaasa kutungwa emirundi mingi.

Omukristu ku akunda Indulgensia ehikire, egyo Indulgensia obwire bwingi temuganyira byona ebi yaaba asigariire kuhonga ahabw’okuba obundi, aba naakikunda ebibi ebikye ebindi, obundi okutamwa ebibi bye kuba kukye nari ebi Eklezia yaataireho Indulgensia ehikire, tarikubihisya gye atabishobize.

Indulgensia nkuru ezihikire ziba ezi: hariho Indulgensia ya Yubileo, niyo etuheebwa Paapa, Indulgensia ei baha omurwaire ori haihi n’okufa na Indulgensia y’Omuhanda gw’Omusharaba: ezo ziba nyingi munonga. N’eza Rozaari, waaba ohandikirwe omu kigombe kya Rozaari.

 

2. Indulgensia y’ekicweka

Indulgensia egi eganyira omukristu nk’oku Eklezia yaaragiire. Indulgensia y’ekicweka neeganyira omu bicweka nk’oku Ruhanga aba akutaireho omutango. Neebaasa okutungwa emirundi mingi omu izooba rimwe.

Ebi omuntu arikwetenga okutunga Indulgensia

Orikwetenga Indulgensia ashemereire kuba aine omutima ogwezire, aine eneema eyeza, ataine ekibi ky’orufu (ekibi ekihango) kandi aine ekigyenderwa ky’okutunga Indulgensia egyo.

Okutunga Indulgensia omuntu ashemereire kuba naahikiiriza ebi:

  • Okutunga Penetensia omuntu yaaba aine ekibi ky’orufu (Ekibi ekihango)
  • Ashemereire kuba nashembera
  • Okushabira Papa obwo nashoma eshaara ya Tataitwe ori omu iguru, Kasingye Maria n’Ekitiinwa kibe ahari Patri.
  • Ashemereire kwangira kimwe ekibi na byona ebirikubaasa kumutwara omukwohibwa.

 

Oshemereire okugaba Indulgensia

Omu Eklezia yoona, Papa omusigire wa Petero niwe arikugaba Indulgensia “Ndyakuha ebikomoorozo by’obukama bw’iguru; kyona eki orikoma omu nsi, kiryakomwa n’omu iguru; kandi kyona eki orikomoorora omu nsi, kiryakomoororwa n’omu iguru” (Mat. 16:19). Abepiskopi nk’abahunguzi b’Entumwa omu matware gaabo nibabaasa okuha Indulgensia. N’abasaserdoti babagana aha bushoboorozi obwo n’ahabw’ekyo nibabaasa okugaba Indulgensia.

 

Abarikutunga Indulgensia

Buri mukristu weena naabaasa okutunga Indulgensia ehikire nari ey’ekicweka Papa n’abepiskopi baabooreka omuhanda oguhikire. Omuntu naabaasa kutunga Indulgensia nari okugitungira omuri Purgatori kwonka tokaagitungira mugyenzi waawe okiriho (Can. 994).

 

EISHOMO VII

EBIJWARO EBIRIKWERA OMU MISA N’OMUKUSHABA OKUNDI

Enyanjura

Abantu bakye nibo barikufayo okumanya amaziina g’ebijwaro ebirikwera n’eraangi zaabyo. Abaingi nibaherera aha kureeba abasaserdoti babijwaire omu Misa kwonka tibarikufayo okumanya eki biri kumanyisa kandi n’orunaku oru biri kwejuniisibwa. Ni kirungi okumanya ngu buri raangi y’ekijwaro eine eki erikumanyisa abantu ba Mukama.

 

Ekigyendererwa

Abaana bamanye amaziina g’ebijwaro ebyejuniisibwa omu Misa n’omukushaba okundi.

1. Amiisi

Aka n’akenda ka mutare ka mutare akariho obugoyi bubiri aha shonda ibiri, oburi kwejunisibwa okukakoma omunda. Nikajwarwa omu mabega kareereetera omu mugongo. Nikahwera Alba (ekanzu ya Misa y’omusaserdoti) okutahikwaho eituutu n’oburofa.

 

2. Alba

Egi n’ekanzu ya mutare y’abasaserdoti n’abadyakoni ei baba bajwaire omu Misa. Neejwarwa ahaiguri y’endijo kanzu (cassock) ya mukara nari ya mutare etari ya Misa.

 

3. Omugoyi

Omugoyi ogu niguhwera okusibira hamwe Alba na sitola ejwariirwe omunda

4. Sitola

Oru n’orukoba orujwarwa abasaserdoti n’abadyakoni. Nirujwarwa omu mabega rushumira omumaisho g’amabega goona. Abadyakoni bo nibarujwara okuruga aha ibega rya bumusho rushumira omu mukono n’ekifuba n’omu mugongo ruhikira aha mukono gwa buryo.Sitola egi n’ejwarwa abasaserdoti, abepiskopi n’abadyakoni bonka. Sitola egi n’akamanyiso k’obushoboorozi bw’eisakramentu rya Ordiini obw’okwegyesa obuheebwa abatunga eisakramentu eri. Sitola egi neeyejuniisibwa omu kugaba amasakramentu goona

 

5. Kazuura

Eki n’ekijwaro ekijwarwa ahaiguru ya Alba na Sitola. Za Sitola eziriho obujwengye nizijwarwa ahaiguru ya Kazuura. Kazuura ziba akamanyiso k’okukunda Kristu okomera kimwe ebintu byona

(Kol. 3:14).

 

Eraangi za Kazuura

Kijubwe (Green)

Neemanyisa okubaho kwa Kristu omu businguzi n’obusingye n’amagara omubimera.Eraangi egi neeyeejunisibwa omu bwire bwa buriijo narishi omu magiingo g’omu mwaka gw’Eklezia haaba hatariho kujaguza ekiro kikuru.

Mutare (White)

Neemanyisa okuzaarwa n’okuzaarwa busya, okuzooka n’okuhikiriira.Eraangiegi, neeyeejunisibwa omu bwire bw’amazaarwa, amazooka, n’ebiro bikuru eby’abashugaine hamwe n’entumwa.

 

Mutuku (Red)

Neetworeeka okwija kwa Mutima Orikwera, okusheesha eshagama n’amaani ga rukundo, n’obuhurizi. Eraangi egi, neeyejunisibwa aha biro bikuru by’Abajurizi, aha Sunday ya Mataagi, Orwakataano Orurikwera n’aha kiro kya Pentikooti, n’aha biro bikuru by’Abajurizi.

 

Kakobe (Purple)

Neemanyisa obusaasi, okweteisa n’okwetebeekanisa n’okutegyereza.

Eraangi egi, neeyeejunisibwa omu bwire bw’amaija, omu kisiibo hamwe n’omu Misa y’abafu.

 

6. Dalamatika

Eki n’ekijwaro ekirikushushana na Kazuura. Nikijwarwa abadyakoni ahaiguru ya Alba.

 

7. Koopu

Eki n’ekijwaro kihango ekijwarwa kikeehinguririza okijwaire. Ekijwaro eki nikijwarwa omu bwire kw’okuramya eisakramentu, omu shaaha erikwera n’ahakiro kikuru kya eisakramentu (Korpus Kristi)

 

8. Humero Vero

Ekijwaro eki nikijwarwa ahaiguru ya Koopu. Omusaserdoti nari omudyakoni naakijwara naaza kuha omugisha omu shaaha erikwera n’okutambuza eisakramentu.

 

 

EISHOMO (LESSON) VII

OKUKURAAKURANA KW’EKLEZIA

Enyanjura

Eklezia ekatandika omu butongore aha kiro kya Pentekooti obu Entumwa za Kristu n’abakurasi be bagyenda n’okushemererwa omu bicweka ebitari bimwe na bimwe bakegyesa baijwire amaani ga Mutima Orikwera owaabakozaise. Ekigombe ky’abaikiriza omuri Yerusalemu kikakora eky’amaani munonga omu kujanjaza  Eklezia. Ei baagire hoona bakegyesa Kristu ozookire kyatuma Eklezia yaamanywa. N’aha omu Uganda ahi Kabaka mwanga yaagarukiire okuhiganisa abaikiriza n’okubaita, Eklezia niho yaatandikiire okugira amaani n’okubuga omu mahanga agatwetorwaire.

 

Ekigyendererwa

Okumanya oku Eklezia yaatandikire n’oku yaabugire omu bicweka ebitari bimwe na bimwe. Okuta omu baana omutima gw’okukunda okurangirira Evangiri na kwaba kurimu okuhiganiisibwa nari okukorwa kubi n’okubahuumuriza ngu barekye okutiina abazigu baabo omu diini baaba nibajuririra Kristu.

 

Oku Eklezia yaatandikire n’oku yaajanjaire omu Mahanga

Omu butongore, Eklezia ekatandikira omuri Yerusalemu aha kiro kya Pentekooti obu Entumwa zaatunga Mutima Orikwera bakatandika okwegyesa Ekigambo kya Mukama bataine kutiina (Byak. 1:1-13). Aha izooba eryo, Petero akaha enyegyesa ye y’okubanza aha bantu abaabaire baizire okukuza ekiro kikuru eki. Ahabw’okwegyesa kwe kutyo abantu baingi bakamwikiriza, Eklezia yaayeyongyera abakurasi 3,000 (Byak. 2:14). Ahabw’okurangirira Amakuru g’okuzooka kwa Kristu, Entumwa zikatunga okuhiganiisibwa baatwarwa omu kihome kandi ababahiganiisize bakaba bari akabakuru b’abasaserdoti obwire obwo (Byak. 4:23-31).

Ahabw’ebyegyeso n’eby’okutangaza ebi baakozire, omuhendo gw’abaikiriza gukeeyongyerera kimwe. Entumwa zika toorana abashaija mushanju, abadyakoni b’okubanza, baakora omurimo gw’okureebeerera abanaku n’okuhwera Entumwa omu murimo gwabo (Ebyak. 6). Omu badyakoni abo hakaba harimu Stefano omujurizi w’okubanza, owaahiganiisibwe kandi akaitwa ahabw’ebyo’kutanganza ebi yaakozire n’okujuririra Kristu ozookire (Ebyak. 7:55-60). Okufa kwa Stefano n’okuhiganiisibwa kw’abaikiriza kukajanjanzya abaikiriza omu bicweka bingi ebitari bimwe na bimwe okwiha obwo Eklezia yaajanjara omu mahanga. Obu Saulo yaabaire ari aharugyendo rwe ry’okuza Damasiko okuhiganisa abaikiriza nibwo Mukama yaamukwataho akahinduka akaba Entumwa ya Kristu ou yaabaire naahiganisa (Byak. 9:1-19).

Saulo akaikiriza Kristu yaayetwa Paulo Entumwa y’amahanga, owaayegyeise Kristu ozookire omu bigombe by’abaikiriza omuri: Korinto, Galatia, Efeeso, Filipi, Kolosia, Tessalonika n’omumuri Antiokia ei abaikiriza baabandize kwetwa Abakristu. Paulo na Petero omwepiskopi w’okubanza wa Roma bakegyeseza omuri Roma. Ahabw’okutiina okuhiganiisibwa, ezindi Ntumwa nazo zikegyeseza omu bindi bicweka ebi ediini yaajanjairemu. Tomasi akegyeseza Buhindi, Matayo omuri Ethiopia, Andereya omuri Konsitantinopoli, Filipo, Yakobo omuri Spaini, Simooni enkunzi y’eihanga omuri Babilooni, Luka na Mariko omuri Alexandria na Misiri ez’omuri Afrika.

Omu kutandika kw’Eklezia, Entumwa nizo zaayebembeire omu kubuzya ediini omu mahanga. Omurimo ogu gukagumizamu okukagyenda omu maisho obu aba Missiona baagugumiizemu omunsi zitari zimwe na zimwe n’omu Uganda.

 

EISHOMO IX

OKU ENYIKIRIZA ENKURU ZAIZIRE OMU UGANDA

Enyanjura

Ba Missiona abakatoliki bakareeta ediini katolika omu Uganda eyaarugire aha Ntumwa eibaayegyesize Eklezia neekitandika “Ninyikiriza n’Eklezia Erikwera, Katolika eyaarugire aha Ntumwa” (Enyikiriza ya Niceya).Ediini Katolika eyaarugire aha Ntumwa niyo eshemereire okukuratirwa n’okuhamiramu. Enyikiriza ezindi  zikeecwa aha Klezia Katolika kwiha yaatandika.

Enyikiriza ezindi zoona zikeecwa aha diini Katolika emwe aha ndijo ahabw’okuba zikaba zitahaamiire aha Ntumwa za Yezu. Enyikiriza ezo tizishemereire okukuratirwa.

Ba Missiona bakahikiiriza eki Yezu yaagambire ati: “Mugyende mwegyese amahanga goona…” (Mat. 28: 18-19), bakaija omuri Buganda okwegyesa ediini ya Kristu yaabuga n’omu Uganda yoona.

 

Ekigyendererwa

Abaana bamanye oku ediini Katolika yaizire omu Uganda, abaagireesire n’obu yaija.

 

Ba Missiona b’okubanza omu Uganda

Omu wamka gwa 1877 nibwo ba Missiona ba abakristayo Shergold Smith na Rev. C.T. Wison, abaarugire Bungyereza baahika omuri Buganda obwo Ssekabaka Muteesa I abatumireho. Ku hahwereho omwaka gumwe, Alexander Mckay yaabeegaitaho.

Ba Missiona Abakatoliki Simeoni Laurdel orikumanywa nka Pere Mapeera na Brother Delmas Amansi aba White Fathers, nibo baabandize okwija obwo nibaruga omuri Bufaransa. Bakahika omu Uganda ebiro 17th February 1879, baiziire aha maizi, reero baatandika okwegyesa ediini. Okwija kw’aba Missiona Abakatoliki n’Abakristayo kukareetaho empinduka omu by’ediini n’obwebembezi omuri Buganda.

Hakabaho obutaikirizana ahagati y’abakatolikin’abakristayo ahabw’okugira ngu buri omwe akaba naayenda abakurasi baingi na munomuno abeebembezi b’ekitebe kikuru kya Kabaka. Ekyo kikatuma Kabaka Muteesa I yaaha abakatoliki Abafaransa ekicweka ky’okuruga Kampala okuhika burengye bw’eizooba n’abakristayo yaabaha ekicweka ky’okuruga Kampala okuhika burugw’izooba. Aba Missiona abakatoliki Abafaransa nikwo kweta bagyenzi baabo ba Mill Hill okuruga Bungyereza baatandika okwegyesa ediini omu kicweka eki Kabaka yaabaire ahaire abakristayo ahabw’okuba nikyo kicweka eki baabaire nibagamba Orungyereza.

Abaikiriza b’ediini ezaizire bakaba nibashabwa okureka ediini zaabo z’enzaarwa n’emigyenzo yaazo y’okureka ba ruhanga baabo. Bakatandika okwegyesa amagara masya n’okukuratira Evangiri ya Kristu n’okwecwa aha diini zaabo z’enzaarwa. Abaikiriza bakatandika okureebwa nk’abagomi abaagomaire eby’obuhangwa bwabo baikiriza aba Missiona n’ediini yaabo. Abaikiriza abaabandize okwikiriza ediini ya Kristu bakaba nibenda n’abeebembezi bamwe ab’obukama bwa Kabaka, kandi mpora mpora baatandika okuhurira aba Missiona okukira Kabaka.

Kabaka Mwanga II owaahunguriire ishe owaafire omu mwaka gwa 1884, akatadika okwerarikirira abamwe omu baserukare be n’abeebembezi b’ekikaari kye abaabaire nibeekiririza omuri ba Missiona n’okukuratira ediini yaabo okukira eya Kabaka. Mwanga ku yaareebire aba Missiona nibamutwaraho obushoboorozi bwe, kyamukora kubi munonga yasharaho okuhiganisa n’okwita abaikiriza n’aba Missiona.

 

EISHOMO (LESSON) X

ABAJURIZI BA UGANDA

Enyanjura

Omujurizi n’ogwo ohayo amagara ge obwo naitwa ahabw’okwanga okwehakana ediini ye. Niwe kandi ogwo ori okubonaboneesibwa ahabw’ediini ye obwo naakora eki Mukama arikumushaba, naakihamiraho, naakita omu nkora okukira okukora ekitahikire okushemeza abandi. Okuba omujurizi tikiri kumanyisa kwitwa nk’oku abajurizi ba Uganda basheeshire eshagama yaabo, kureka orikubaasa kujurira Mukama obwo naayoreekyerera obutakora ekibi, akasharamu okukora ekirungi eki Mukama arikumugambira, n’obu kiraamureetere okushaasha, okwangwa, okujumwa n’ebindi.

Abajurizi ba Uganda abahikiriire baba 22 kandi abahirwa ni babairi (Jildo Ilwa na Daudi Okello). Aba bakaikiriza ediini na Kristu, kandi baayehayo okumuhamiraho okuhisya obu basheeshire eshagama yaabo. Abajurizi 22 bakasharamu okukuratira ediini ya Kristu okukira okuhurira Kabaka owaabaire atarikwenda ngu babe abaikiriza. Abajuri abandi 2 bakaitwa ahabw’okugyenda omu maisho n’okwegyesa ediini kandi obwo baabaire baabazibire okugyegyesa. Karoli Lwanga niwe yaabaire ari mukuru w’abajurizi 22 reero kandi, Kizito omutonganirizi w’abaana bato boona niwe yaabaire ari muto munonga.

 

Ekigyendererwa

Abaana bamanye ebiri kufa aha Bajurizi 24 ba Uganda: bamanye amaziina gaabo, ekyatumire baitwa, ei baafeereire, ekiro eki baafiire. Abaana bashemereire okumanya omugasho gw’okujurira Kristu n’okuhamira omu diini ye n’obu kiraabareetere okubonabona.

 

Okukwatwa n’okwitwa kwa Abajurizi ba Uganda

Kabaka Mwanga niwe yaisire Abajurizi 22 ba Uganda abakatoliki. Yozefu Mukasa Balikkuddembe, omuhabuzi wa Kabaka omukuru, niwe mujurizi w’okubanza owaitirwe Mwanga ahari Nakivubo ebiro 15th November 1885. Akaitwa ahabw’eshonga ezi: akajumiirira Mwanga owaaraagiriire okwita Bishop Hannington ahabw’okuza Buganda arabiire Busoga, ei abazigu ba Buganda baabaire bareetwa. Bishop Hannington akazibira Kabaka okushoma ediini ye ey’enzaarwa n’okugyegyesa abaheereza be, kwonka we yaakiremeraho, bishop Hannington akaba naayenda okwegyesa Kabaka Mwanga ediini n’okumuzibira eby’ekikaafiire. Okwitwa kwa Mukasa kukatuma abandi bajurizi omu bicweka ebindi nabo baitwa.

Eizooba eri Kabaka Mwanga yaashaziremu okwita abaikiriza, akabanza kuhiiga kwonka tiyaakwasa n’ebundu ye yaagwa omu Nyanja.  Ku yaagarukire omu kikaari kye Munyonyo n’enaku, abaheereza be abamwe yashanga batarimuahabw’okuba bakaba bagiire kwega ediini Mengo. Muwafu ou yaabaire akunda munonga kandi owaabaire ashamereire kumwihamu ekiniga, nawe akashanga agiire Mengo na Ssebuggwaho. Eki kikamwongyera ekiniga. Abo ku baagarukire ahabw’ekiniga kingi, akacumita Donoziyo Ssebugwawo eicumu omu kigyere naamuziza okugyenda na Muwafu Mengo n’okushoma ediini, kandi yaaragiira ngu bamwiheho bamutware kumwita. Ssebuggwawo akaitirwa Munyonyo ebiro 26th May 1886.

Ebiro 26th May 1886, Kabaka Mwanga akeeta orukiiko rw’ab’emiruka. Abaheereza nabo baayetwa omu rukiko oru.  Omu rukiiko oru Kabaka Mwanga akagambira abaheereza be okusharamu okumuhurira nainga okuhurira n’okukuratira aba Missiona n’ediini yaabo.Mwanga akagamba ati: buri omwe weena orikushoma ediini aze hariya kandi abatari kugishoma babe nibo baaguma aha. Abaikiriza beebembeirwe Karoli Lwanga bakaimuka obwo nibabajuma baaza ei Kabaka yaabaire abagambire okuza. Ekikorwa ekyo kikahamiza kimwe ku bashaziremu okujurira Kristu n’okumukuratira. Ekikorwa ekyo kikaisa Kabaka Mwanga ekiniga yaaragiira ku abaikiriza abo batwarwabakaitwa, aho niho omuhiigo  gw’okwita abajurizi baingi gwatandikiire.

Ebiro 26th May 1886, abaikiriza ku baabaire bari omu kikaari kya Kabaka Munyonyo, bakatandika orugyendo rwabo rw’okuza Namugongo okwitwa. Abajurizi bamwe tibarabaasize okuhikayo, bakaitirwa omu muhanda. Ebiro 26th May 1886, Andereya Kaggwa akaitirwa ahari Munyonyo na Ponsiano Ngondwe ahari Takajjunge. Ebiro 27th May 1886, Gonzaga Gonza akaitirwa ahari Lubawo haihi na Naalya-Kamuli, Atanasio Bazzekuketta yaitirwa ahari Nakivubo reero Matiya Mulumba yaitirwa ahari Old Kampala. Ebiro 3rd June 1886, abajurizi baingi bakookibwa ahari Namugongo bashemereirwe munonga ahabw’okufeera Kristu n’ediini yaabo. Omuri abo hakaba harimu: Karoli Lwanga owaayookibwe omumwanya ogw’ahari Namugongo ahi Eklezia yaayombekirwe abandi ni Kizito, Gyaviira Mayanja Musoke, Luka Baanabakintu, Yakobo Buuzabalyawo, Ambroziyo Kibuuka, Anatooli Kiriggwajjo, Mukasa Kiriwawanvu, Akirewo Kiwanuka, Adolofu Ludigo Mukasa, Mugagga Lubowa, Bruno Sserunkuuma na Mbaga Tuzinde abaitirwe aha mwanya gw’abakristayo.

Omujurizi Noa Mawagali akaitwa ebiro 31st May 1886 aha Eklezia ya Kiyinda Mityana. Omu muhiigo ogu, nigwo Yoanna Maria Muzeeyi omujurizi omukatoliki ow’ahamuheru yaitwa 27th January 1887 ahari Mengo.

Abajurizi abahiirwa Daudi Okello ow’emyaka 16 na Jildo Irwa ow’emyaka 14 ab’omuri Acholi baitiirwe ediini ebiro 18th October 1918 ahari Paimol. Boona bakashomeesibwa ediini aba Missiona abakatoliki AbaComboni omu matemba ga Uganda. Ku baaherize kutunga Konfirmansio, bakegyesa ediini okumara emyaka 2 ahari Paimol. Eki tikirashemeize abantu abaabaire nibahakanisa ediini ensya. Bakabatiinisa kandi baabangira okwongyera okwegyesa ediini, kwonka bo baagumizamu okugyegyesa okuhisya obu baabacumitire amacumu bakakafa.

Okutwaarira hamwe, Abajurizi nitubegyereho okuhamira ahari Kristu omunyikiriza yaitu. Nibatanganza, ahabw’okuba ediini ei baabaire begyesiibwe okumara akaire kakye bakeeheerayo kimwe okufeera Kristu. Ka tubeesigye batubeere eky’okureebeeraho omu kujurira Kristu; tuheyo n’amagara gaitu ahabw’oburungi bw’abandi.

 

EISHOMO XI

EBIGOMBE BW’ENKORA KATOLIKA

Enyaajura

Ebigombe ebi nibituhwera okuhama n’okuhamira omu diini, okuhamya n’okuta omu nkora enyikiriza yaitu omu mirimo y’obutumwa. Ebigombe nibitutamu okwenegyeza omuriro gw’okusherura Ruhanga n’okugarukira Mukama. Nibituhwera okuba abeshengyerezi n’okwongyera okwesiga Ruhanga omu magara gaitu g’obukristu. Nibituhwera okukora ebikorwa by’embabazi  n’okuhikiiriza obujunaanizibwa bwaitu nk’abaikiriza. Ahabw’obukuru n’omugasho gw’ebigombe by’enkora katolika, nikirungi ngu buri mukristu abyejumbemu.

 

Ekigyendererwa

Abaana bamanye ebigombe by’enkora katolika, omugasho gwabyo, n’ebiri kukorerwamu. Okuhiga abaana okwejumba n’okutaaha omu bigombe ebi babyejumbemu omu magara gaabo beeyongyere okukura omukwikiriza.

 

Ekigombe eky’Omutima gwa Yezu

Ekigombe eki nikimanywa nka ekigombe ky’obutumwa bw’okweshengyereza. Kikatandikwa Rev. Fr. Francis Xavier Gautrelet omu mwaka gwa 1844 omuri Bufaransa. Ekigombe eki nikihiga buri omwe weena okirimu okuta omu nkora eby’okugwiisiriza omutima gwa Yezu, okuta hamwe entekateeka yaabo n’ey’omutima gwa Yezu.Mukama waitu Yezu Kristu akabonekyera Maria Margret Alacoque yaamumanyisa ebiri kushaasha omutima gwe, na munomuno eky’abantu okuremwa kukunda omutima gwe oguri kubakundira kimwe. Akamuha n’enteekateeka ye erikworeka omutima gwe ogwijwire embabazi, rukundo, oburikwera n’oburokozi. Motto yaabo n’egi: “Obukama bwawe bwije”. Ekiro kyabo nikikuzibwa orwakataano oruri kukurata “octava” ekiro kikuru ky’Omubiri n’Eshagama ya Kristu.

Nikihiga abanyakibombe okugira omutima gw’okukunda Misa, komonio, omutima gwa Yezu n’okugwesiga. Nikita omu baana omutima gw’okukunda okweshengyereza omu maisho g’eisakramentu eririkwerera kimwe. Nikihwera abanyakigombe okuhama omukwikiriza kwabo n’okuha Ruhanga amagara gaabo nk’ekitambo. Nikyongyera okubahwera omu kuheereza Ruhanga na bagyenzi baabo.

Abanyakigombe bashemereire okwitanira okurokora emitima y’abantu n’okukora byona ebirikuha Ruhanga ekitiinwa. Bashemereire okushoma eshaara y’ekigombe kyabo, ekikorwa ky’esapuri, omuhanda gw’omusharaba, na Baiburi (Ekitabo Ekirikwera). Bashemereire okuza omu Misa y’okubeeza n’okukora ebikorwa by’okweyeza.

 

Eihe rya Nyinaitwe Maria Oshugaine

Ekigombe ky’Eihe rya Maria kikatandikwa Josse Maria De Mortforte omuri Myra House, Francis Street Dublin omunsi ya Ireland ebiro 7th September 1921 aha kiro ekirikwebembera okuzaarwa kwa Bikira Maria. Nk’oku eihanga riine eihe eririkurirwanira, na Maria aine eihe erirwanira Yezu kristu. Eihe eri niryegaita na Yezu kristu okurwanisa sitaani. Nirikunda Ruhanga n’omwana we Yezu Kristu.

Omu rukiiko rwabo rwa buri wiiki, nibashoma esapuri obwo nibeshengyereza bari na Maria, bashabira abantu abari omu bizibu, babagana emirimo y’okukora nk’okutaayaayira abarwaire, okuhwera enshoberwa, okutaayaayiirana, okweta abasaserdoti n’abashomesa okutaayaayira abarwaire, okutera omuranga abakristu abagwire bakaza hare n’ediini n’abari omunshonga okugarukira Mukama, n’okubuzya obukama bwa Kristu.

 

Ekigombe kya Yozefu Omuhikiriire

Eiziina ryakyo niriruga omu mutonganirizi wakyo Yozefu omuhikiriire iba wa Maria. Ruhanga akamutoorana okukuza n’okureebeerera omwana we Yezu Kristu omunsi. Yozefu ni mutabani wa Yakobo ow’omukika kya Daudi kandi akakurira omuri Galilaya.

Yezu akaba naahurira Yozefu omuri byona akiri omunsi na hati akyamuhurira “atyo yaashuma nabo, baaza Nazareeti, yaaguma naabahurira” (Lk. 2:51).N’ahabw’ekyo twashaba turi na Yozefu, naatushabira aha mwana we atuhe ebi turi kwetenga.

Ekigombe eki nikigaita hamwe abakristu abarikushaba omu muringo gw’omutaano nibaraba omuri Yozefu Omuhikiriire. Abanyakigombenibagyezaho okushushanisa engyesho zaabon’eza Yozefu owaabaire ari omushaija omuhikiriire, omwetwazi, omuhurizi, oijwire ediini, omwesigwa, omwetwaazi kandi omukozi buzima.

Abanyakigombe nibeeshabira kandi bashabira n’abandi bantu. Bur’izooba nibashoma eshaara y’okushaba oburikwera. N’abaine omutima gw’okuhwera abari omu bwetaagi nk’abarwaire, abari omu naku n’abooro. Nibaza omu kitambo kya Misa buri rwakashatu rw’okubanza omu kwezi. Abanya kigombe nibakuza ekiro kikuru kya Yozefu Omuhikiriire iba wa Bikira Maria ebiro 19th March n’ekiro kya Yozefu omukozi w’emirimo ekiro 1st May buri mwaka.

Yozefu omukozi naahwera abafumbo, abasaserdoti, abari omu matendekyero g’obunyadiini, n’omuri za Seminario. Abari okutebeekaniisiza obufumbo, abaana bato, abeegyi, abashubuzi n’abakozi mwena mwekwase obuhwezi bwa Yozefu Omuhikiriire.

 

Ekigombe kya Yuda Tadeo

Ekigombe eki kikatandikwaho abasaserdoti ba Claretian Fathers omu mwaka gwa 1929 omuri Chicago USA. Hanu omu Uganda, kikatandikwaho Fr. Henry Steegman ahari Naggulu. Fr. John Baptist Kkanyi akareeta ekisigarira kya Yuda Tadeo okuruga Roma yaakita omu Eklezia ya Naggulu omuri Kampala. Eiziina ry’ekigombe niriruga omu mutonganirizi wakyo Yuda Tadeo Entumwa munyaanya w’Etumwa Yakobo omuto na Simoni. N’ahabw’ekyo ogu ti Yuda Iskariota owaareebize Mukama waitu.

Yuda Tadeo n’omutonganirizi w’abantu abeehweire amasiko ahabw’ebizibu birengaine nk’endwara ezitari kukira. Abakristu abaremeire omu bizibu eby’omutima n’omubiri bakasharamu kwesiga Yuda Tadeo ngu ahisye eshaara zaabo ahari Mukama.

Yuda Tadeo akakiza omugabe Abagaro omuri Mesopotamia (Iraq) owaabaire arwaire ebibembe. Boona abaabaire bari omu kikaari kye n’abomu kibuga abaabaire baine endwara ez’emiringo yoona akabakiza baikiriza Yezu Kristu baabatizibwa.

Abanyakigombe nibahwera abari omu bwetaagi n’okushoma Novena ya Yuda Tadeo buri kwezi; Okwerinda ekibi, okutunga Penetensia buri kwezi n’okushembera waaba otaine ekiri kukuzibira. Buri mwaka abanyakigombe nibashomera hamwe Novena 3 ahari Naggulu omu bwire obu:

  • Orwamukaaga rw’okubanza omu kwezi kwa Kashatu
  • Orwamukaaga rw’okubanza omu kwezi kwa Mushanju
  • Okuruga ebiro 19-27 omu kwezi kwa Ikumi

 

Aba Catholic Charisimatic Renewal (Okwegarura Busya)

Ekigombe eki kikatandikwaho eminyeto okuruga omu University ya Pittsburgh omuri USA ebiro 18 February 1967 bari omu rusiriko. Omu kwezi kwa ikumi 1973, Papa Yohaana Paulo II yaahamya ekigombe eki omunsi yoona kandi yaatoorana Cardinali Suenens okuba omuhabuzi wakyo w’okubanza.

Omu mwaka ogwo ekigombe eki kikatongozibwa omuri Afrika n’omu Uganda. Ekigombe eki kihaamiize aha kwikiriza n’okuha omwanya Mutima Orikwera n’ebicoonco bye ebi tubaganaho turi okubatizibwa n’okutunga Konfirmansio omu magara g’omukristu.

Ekigombe eki nikihwera okwimusya, okumanya n’okwjurwa ebiconco bya Mutima Orikwera omuri itwe nk’Eklezia. Okuhamya enkorengana na Ruhanga waitu; okukundisa abantu okweshengyereza, okwejunisa n’okwehabura aha Kitabo Ekirikwera. Abanyakigombe nibashabira n’okuhumuuriza abantu abari omu bizibu ebitari bimwe namunomuno oburwaire.

Ebirungi ebiri omu kweshengyereza, nk’okukira n’okuruga omu bizibu, nibikorwa Yezu Kristu n’amaani ga Mutima Orikwera ori kukorera omu bantu, kwonka tibikorwa abantu nyabuntu. N’ahabw’ekyo ekitiinwa n’okuhimbisa bigarukire Mukama batari bantu. Omu eisakramentu rya Ordiini, abasaserdoti boona, bakatunga amaani g’omutaano ag’okuhindura omugaati n’eviini Omubiri n’Eshagama ya Mukama waitu Yezu Kristu kandi babaasa kweta Kristu na Mutima Orikwera okukiza abantu ebizibu bya buri muringo n’okubakiza nk’oku Ruhanga arikweda.N’ahabw’ekyo turekye kwahura omu basaserdoti twaba twine ebizibu, obwetaagi n’okushabirwa. Tugume tubareebemu Kristu na Mutima we okorera omuri bo.

 

Abazaveeri

Ekigombe eki kikatadikira Bukavu omuri Congo omu mwaka gwa 1952. Eiziina ry’ekingombe eki n’ery’omutonganirizi wakyo Omuhikiriire Francisko Zaverio, obaha eky’okureeberaho kirungi omu kukundana n’okukora emirimo y’obutumwa. “Okukunda Ruhanga na bagyenzi baitu” (Mat. 22:34-40) n’okuhikiiriza eki Kristu yaagambire ati: “Nk’oku mwaabikoraire omwe aha banyaruganda abarikuhererukayo, biri niinye mwabikoreire” (Mat. 25:40) nigwo musingye gw’ekigombe eki ekiine entandikiro ahari Motto yaakyo erikugira ngu: ‘Okukundana ebiro byona’.

Ekogombe eki nikihwera omu kurundana abaana n’eminyeto abakatoliki kugira ngu bakorere hamwe nk’aboruganda obwo nibakundana kandi nibahwerana. Nibakora omurimo gw’obutumwa omu bandi abantu nk’abarikwitwa enaku, abarwaire, abakuzire n’abato bagyenzi baabo. Ekigombe eki nikihindura abaana abakristu bahamire omu diini kandi ab’amazima ahi bari kuba bari hoona. Nikiteera engyesho nungi z’obuhurizi, obumanzi n’oburikwera. Nikihwera n’okuteereza abantu omu mikoro mihango.

 

Ekigombe ky’eminyeto abeegi (YCS)

Ekigombe eki kikatandikwaho Fr. Joseph Cardjin omuri Beligium ahanyima ya ishentaro y’okubanza (1914), obwo arikweda okugaruza okwikiriza n’amasiko abakozi n’abantu boona abaarabire omu rutaro oru. Nikihwera okwongyera okwikiriza omu minyeto eri omu mashomero ga secondary n’okubatamu omutima gw’okuhwera bagyenzi baabo obwo bahamiire aha Vangiri na Motto y’ekibiina “Reeba, sharamu, Kora”. Nikihwera otutebeekanisa eminyeto okuba abeebembezi barungi omu Eklezia n’omunsi.

Ekigombe eki kiri omu miringo ibiri;

  • Abanyakigombe abaijwire n’abo abaataire ebiragaano by’ekibiina.
  • Abeegyi n’abantu bakuru abaine omutima gw’ekibiina, kandi abari kwejumba omu bikorwa kwonka batataire ebiragaano ‘Associate Members’.

 

Banyakizito (Abaana Bato)

Eiziina ry’ekogombe eki niriruga omu mutonganirizi wakyo, Kizito omubujurizi owaazaarirwe Waluleeta Bulemeezi omu itware rya Kasana Luweero. Ekigombe eki kikatandikwa omwepiskopi w’okubanza w’eitware rya Kasana Luweero Dr. Cyprian Kizito Lwanga n’ebigyendererwa ebi:

  • Okwimusya obutumwa omu beegyi ba Primary na Secondary, kugira ngu beejumbe omu mirimo y’Eklezia nk’omutonganirizi waabo Kizito Omujurizi.
  • Okubatebeekaniisiza obwebembezi.
  • Okuteeranira hamwe abaana abakristu abari omu mashomero amakatoliki omu maparish goona n’omu eitware.
  • Okwimusya eby’enyegyesa.
  • Okubatamu engyesho nungi.

Omu kigombe eki abaana n’eminyeto bashabira hamwe obwo nibashabira abaana bagyenzi baabo, nibakora ebikorwa by’embabazi, bataayaayirana, barangirira amakuru marungi obwo nibeeshongora kandi nibazaana emizaano. Motto Y’ekigombe n’egi: “Abato bakundane kandi bahwerane”.

 

Abasikahutu

Ekigombe eki kikatandikwa Robert Stephenson Smith Baden Powel omu mwaka gwa 1907. Omu Uganda kikatandika omu mwaka gwa 1915. Ekigombe eki nikihwera abanyakigombe okuba beetekateekire buriijo babe barabukire omu mbeera za buriijo obwo nibakuratira Motto yaabo “Mugume mweteekateekire”; okukura kurungi omu ngyesho, omu mubiri n’omu bwengye, bamanye Ruhanga n’okuhikiiriza ebi arikwenda, beereeberere kandi bareeberere bagyenzi baabo; bate omu nkora ebi beega omu bwengye n’omu diini. Ekigombe eki nikihwera okuta ahaiguru omutindo gw’eminyeto, beemanye, bakundane kandi barinde eby’obuhangwa.

Omu kigombe eki abanyakigombe nibabugana bagyenzi baabo omu nkunganya zimwe na zimwe. Nibaba beekunganire omu bicweka by’abantu munaana nari mukaaga kugiri ngu buri omwe abaase okugira obujunaanizibwa bw’okuhikiiriza omutima gw’okukorera hamwe. Nibahwera okutereeza n’okuhwera abari kutunga ebizibu omu mikoro mihango.

 

 

EISHOMO XII

OKWETWA KW’OMUTAANO

Enyanjura

Ruhanga naatweta okumuheereza n’okuheereza bagyenzi baitu omu miringo etarikushushana. Okwetwa kwona kwine ensibuko aha kwetwa kw’omukristu okuri omu eisakramentu rya Batiisimu. Buri muntu weena aine omuringo ogu arikwetwamu okuheereza. Orweto oru tirurikushushana. Abamwe nibeetwa omu bufumbo oburikwera, obusaserdoti, obunyadiini n’okutuura hamwe. N’ahabw’ekyo n’obufumbo oburikwera n’okwetwa kw’omutaano omu Eklezia. Omwana okuzire omu ngyesho nungi, aine obugabe okutoorana omuringo ogu arikwenda okuheereza Mukama.

Omu eishomo eri nituza okuta amaani aha kwetwa kw’omutaano kw’abo abeeheereyo okuheereza Mukama omu busaserdoti n’obunyadiini. Okwetwa oku okw’omutaano n’ekicoonco ekiri kuruga ahari Ruhanga ekyahairwe Mutima Orikwera. Amaka amakristu nigo musiri erugwamu abasaserdoti n’abanyadiini.

 

Ekigyendererwa

Okukundisa abaana okwetenga n’okwehayo okuheereza Mukama omu rweto ry’obusaserdoti n’obunyadiini. Okubahwera okwetegyereza ebikwatiraine n’okwetwa kw’omutaano babaase okusharamu kurungi.

 

Okwetwa kw’omutaano

Mukama akatandika kare okutoorana abantu ab’omutaano okukora omurimo gw’kworeka omuhandabagyenzi baabo omuby’omutima. Akeeta Musa okwebembera abantu be okuruga Misiri (Okur. 3:1-10).  Akeeta Abarangi aba; Samueli, Ezekieli, Yeremiya okuhabura n’okuhamya abantu be omu kwikiriza (1Sam. 3:1-10, Yer.1:4-10, Ezek. 2:1-5 ).

 

Ruhanga akatuha omwana we Yezu Kristu (Yoh. 20:21) okurokora abantu n’okubagarukanisa nawe. Mukama waitu Yezu Kristu obu yaabaire akiri omunsi, akeeta abegyesibwa be yaatooranamu ikumi na babiri okumuhwera omu murimo gw’okwegyesa Evangiri n’kuhabura abantu omubukristu (Mk. 13-19). Abo bakasigaho ebi baabaire nibakora, amagara gaabo goona baagamamarira omu kuheereza Ruhnaga n’abantu (Byak. 6:4).

Nk’oku Yezu Kristu yaayesire Entumwa ze na hati naakitoorana abantu omu muringo gw’omutaano (***. 5:1) okutwara omu maisho omurimo gw’okwegyesa abantu n’okubahaburan’okubahisya omu magara agatarihwaho. Omuri abo abarikwetwa hati harimu abasaserdoti n’abanyadiini abahayo amagara gaabo okukura ebya Ruhanga n’okumushemeza bataine ekiri kubateganisa (1Kor. 7:32-34). Oku nikwo kwetwa okw’omutaano.

Abanyadiini b’abashaija n’abakazi, nibateera ekiragaano ky’obworo, oburikwera n’obuhurizi kandi bahayo amagara gaabo okuheereza Mukama n’abantu obwo Kristu owaabaire ari omuhurizi akahayo amagara ge ahabw’abndi, ari eky’okureeberaho. (Fil. 2:8, CCC. 2103). Abanyadiini abatari basaserdoti tibaine obushoboorozi bw’okugaba amasakramentu n’okwebembera ekitambo kya Misa ahabw’okuba tibaheebwa eisakramentu rya Ordiini.

Abashomesa b’ediini nabo nibeetwa omu muringo gw’omutaano kandi nibatumwa okwegyesa ediini, n’okwebembera omu mugyezo gw’okuramya ahi omusaserdoti atari (GC. 2). Nibeegyesa abantu okweshengyereza n’okutebeekanisa ab’okutunga amasakramentu (GC.3) n’okwejumba omu mirimo y’obutumwa bw’omutaano ey’okwombeka Eklezia (Ad Gentes. 15, 17). Nibarangirira Kristu, nibamujuririra, nibamumanyisa abandi reero bahinduka abarangirizi b’Evangiri abu otari kubaasa kuhungurira n’okuhungurwa omuntu ondiijo weena (Redemptoris Missio. 73).

 

OKUKUNDISA ABAANA ORWETO RW’OBUSASERDOTI N’OBUNYADIINI

Okwendakukundisa abaana orweto rw’obusaserdoti n’obunyadiini, abazaire bakundise ediini abaana baabo kandi babakundise Ruhanga na bagyenzi baabo. Babegyese okushoma eshaara omuka, aha Sande, omugigi n’okubakundisa ebigombe by’obutumwa, namunomuno eky’obutumwa bw’abaana n’eky’abaheereza aba Misa. Abaana beejunise abazaire, abasaserdoti, abanyadiini, abashomesa n’abegyesa bababaasise okumanya okwetwa kwabo kandi babahwere okutateishuka aha kigyendererwa ky’okwetwa kwabo.

Omwana orikwenda kutaaha omu busaserdoti n’obunyadiini ashemereire kuba natwaza gye hoona ahi arikuba ari kandi naakundira kimwe ediini ye. Ashemereire kuba naaza kweyanjurira mukuru w’omwanya nari parish ye aboone kushoronga kurungi.

 

EISHOMO (LESSON) XIII

EBIGOMBE BYA PAPA

“Mbwenu mugyende, muhindure abantu abatendekwa nimubabatiza omu iziina rya Taata n’erya Mwana n’erya Mutima Orikwera” Mat. 28:19-20. Mukama waitu Yezu Kristu akaha Eklezia Nyinaitwe obushoboorozi n’obujunaanizibwa bw’okwegyesa n’okujanjazya Evangiri omu bantu boona. Omurimo ogu, Eklezia neeguhikiiriza omu miringo mingi, harimu n’ebigombe bya Papa bina nibyo ebi:

Ekigombe ky’obutumwa bw’abaana, ekya Petero Entumwa, eky’okujanjazya ediini omu mahanga nikikunganyira hamwe abasaserdoti n’abanyadiini. Nibyetwa ebya Papa ahabw’okuba niwe mwebembezi wabyo mukuru. Ebigombe ebi nibihwera omukristu omu kwetwa kwe okw’omutaano naayeyongyera okwetaba n’okuhikiiriza omurimo gw’obutumwa ogu tweena turikubaganaho omuri Batiisimu na Konfirmansio.

Ebigombe by’obutumwa bya Papa biri omunsi yoona. Ekitebe kikuru kyabyo nikishangwa omuri Roma kandi na buri eitware harimu office erikubikoraho kandi nibiha n’obuhwezi owa Papa. Abasaserdoti, abanyadiini n’abashomesa b’ediini omu mashomero nibashabwa okufayo okwegyesa n’okujanjazya ebigombe bya Papa omu baana n’omu bakristu boona, obwo nibabegyesa ahari buri kigombe n’obutumwa obu kiine.

 

Ekigyendererwa

Abaana bamanye ebiri kukwata aha bibiina bya Papa n’omugasho gwabyo omu magara g’omukristu, babyejumbemu kandi babigyenderemu.

 

Ekigombe ky’obutumwa bw’abaana

Ekigombe eki kikatandikwaho omwepiskopi Charles de Forbin Janson omu mwaka gwa 1843 omuri Bufaransa, okuhwera abaana okumanya obujunaanizibwa bwabo bw’okuhwera abato bagyenzi baabo abaine obwetaagi, nibaiha aha bikye ebi baine n’okubegyesa Evangiri. Omuri eki nimwo Motto yaabo erikuruga erikugira ngu: Abato bahwere abato bagyenzi baabo”. Bur’izooba abanyakigombe nibashoma eshaara y’okushabira abato bagyenzi baabo n’omurimo gw’okujanjazya Evangiri nigugyenda kurungi. Abanyakigombe nibeejumba omu kutunga amasakramentu ga Ukaristia na Penetensia agarikubatamu amaani g’okuhikiiriza obutumwa bwabo.

 

Abanyakigombe nibahikiiriza eki Kristu yaagambire ati: “Murekye abaana bato baije bampikye, mutabazibira; ahabw’okuba abari nk’abo obukama bwa Ruhanga n’obwabo”. Nibareeta abato bagyenzi baabo ahari Kristu. Eki nibakikora n’okushemererwa obwo nibakuuratira ebigambo byabo ebi, “Turi banywani ba Yezu abari kumureetera banywani be abandi”. Omujurizi Kizito owaazaariirwe Bulemeezi niwe mutonganirizi w’ekigombe eki. Abaana boona abari omu Primary n’abari ahansi y’emyaka 14, nibo bari kwikirizibwa kutaaha omu kigombe eki.

Ab’ekigombe eki nibakuza ekiro kyabo buri mwaka omunsi aha Sande ya kabiri okwezi kwa Mushanju. Aha izooba eri Eklezia yoona neekikuza n’abaana bahayo esente z’okuhagira enshaho ya Papa eraamuhwere okwirukirira ahaine obwetaagi omu murimo gw’obutumwa bw’abaana omunsi yoona. Enshoho egi niyo erikuhwera omu kwombekyera abaana amashomero, amarwariro,okuhwera abaana abataine kiyamba n’okwirukirira abaana abari omunsi ezirimu entaro, enjara n’ebihikiirizi ebindi nk’omusisi.

 

Ekigombe kya Petero Entumwa

Ekigombe eki kikatandikwaho omukyara Jeanne Birgad na nyina omukyara Stephanie Bigard omuri Bufaransa omu mwaka gwa 1889. Ekigombe eki nikihwera eminyeto na munomuno abari omu Secondary okwejumba omu mirimo y’obutumwa. N’omutima gwa rukundo, abanyakigombe nibahwera kandi bashabira eminyeto bagyenzi baabo abari omu matendekyero g’obunyadiini n’omuri za Seminario n’okubabeesaho. Nikita omu minyeto omucwe murungi gw’okugaba, rukundo n’okwehayo okuheereza Eklezia yaabo.

Ekigombe eki nikikuza eizooba ryabo omunsi yoona aha Sande ya kana omu bwire bw’amazooka aha kiro kikuru kya Yezu omuriisa Murungi. Sunde egi n’eyorweto. Aha kiro eki Eklezia yoona neshorooza esente ez’okuhwera Papa okwirukirira n’okubeesaho amatendekyero g’obunyadiini naza Seminario.

 

Ekigombe ky’okujanjazya Ediini omunsi yoona

Ekigombe eki kikatandikwaho omukyara Pauline Jaricot omuri Bufaransa omu mwaka gwa 1822. Ekigombe eki nikita omu bakristu abakuru omutima gw’okwejumba omumurimo gw’obutumwa obwo nibeeshengyereza nibashabira Eklezia, omu kwegyesa Evangiri omu bigambo n’omubikorwa hamwe n’okuha aha bintu ebi baine okubeesaho omurimo ogu.

Ekigombe eki nikikuza eizooba ryabo o munsi yoona aha Sande ya kabiri omu kwezi kwa Ikumi (October) buri mwaka. Sande egi neeyetwa Sande y’okujanjaza obutumwa omunsi yoona. Aha izooba eri Eklezia yoona neshorooza esente z’okuhwera Papa okubeesaho omurimo gw’okujanjazya obutumwa omunsi yoona. Esente ezo nizikora emirimo egi: okwombeka amatendekyero, okubeesaho n’okugunjura Abashomesa b’ediini (Catechists), okwobeka amaramizo, enju z’abasasedoti n’abanyadiini, okuteeza ebitabo by’ediini n’ebindi.

 

Ekigombe ky’abasaserdoti n’abanyadiini

Ekigombe eki kikatandikwaho Fr. Paulo Manna omuri Italy omu mwaka gwa 1916. Nikigaita hamwe abasasrdoti, abanyadiini, abaseminario na boona abari kweteekateekyera obyunyadiini, nikibahiga okwejumba omu mirimo y’obutumwa. Nikihiga okuba ab’omutima gweteekateekire okuhwera omu kwegyesa ediini ahi obwetaagi buri.Nikyongyera kibahiga okushabira omurimo gw’okujanjaza ediini omu mahanga n’okweshabira mukama ngu’abaase kyorobya emitima y’abantu. Abanyakibiina n’ab’okwembera ebigombe bya Papa ebyagamba aharuguru.

 

EISHOMO (LESSON) XIV

OMUGYENZO GW’OKWEYATURIRA

Okwanjura

Omwanjuzi

Abakundwa munonga, twateeranira aha nk’Eklezia ya Ruhanga. Bagyenzi baitu aba baaza okuhamya n’okugaruka kwatura ku beeteekateekire okukuratira Kristu amagara gaabo goona. Ruhanga ayebare.

 

Omugunjuzi

Ow’ekitiinwa omujwekyerwa w’Eklezia, bagyenzi baitu aba nibenda okugaruka omu biragaano byabo bya Batiisimu

 

Omusaserdoti

Iwe nooreba ngu eki barikuza kukora nibakyetegyereza?

 

Omugunjuzi

Okurugiirira obwire obu tumazire nabo nitubatendeka nitureeba ngu nibeetegyereza eki barikuza kukora.

Omusaserdoti

Bagyenzi bangye, mutakagarukire omu biragaano byanyu, mubanze mwature kandi muhamize ekigombe ky’abaikiriza boona abari aha mwaba mumaririize okukuratira Kristu amagara gaanyu goona. Nimumanya kurungi eki Batiisimu yaanyu erikubashaba okuhikiiriza?

 

Abaana

Eego nitukimanya

 

Omusaserdoti

Mweheerereyo kimwa okutagaruka enyima, nimukuratira Kristu owaabambirwe n’okuhamira omu diini ye?

 

Abaana

Eego tweheereyo

 

Omusaserdoti

Ruhanga naakasigye. Mbwenu nimugarukye omu biragaano byanyu.

 

OKUGARUKA OMU NDAGAANO

Omwana

Omu iziina rya Patri…

Nyowe…. ndikujuriza Ekitabo ky’Evangiri eki nkwasire, ningaruka omu ndagaano zagye za Batiisimu. Naayanga sitaani n’emitego yaayo yoona, n’ebikorwa byayo byona, nindagaana okukuratira Yezu Kristun’okuhamira omudiini ye, okuhisya okufa kwanngye. Amiina.

 

Omu iziina rya Patri…….

 

Omusaserdoti

Ai Ruhanga entandikiro ya buri karungi koona, hwera abaana baawe aba, obagarure busya omu magara g’Obushatu Orikwera noobaha Mutima waawe, babaase kuhamira ahabi baaraganisa. Ahabwa Yezu Kristu Mukama waitu. Amiina

 

Okwehongyera Nyinaitwe Maria Oshugaine

Eshaara egi neshomwa omu Misa erimu omugyenzo gw’okweyaturira, omusaserdoti  omutambi yaaheza kushoma eshaara y’okusiimira okushembera. Eshaara egi neshomwa eti:

Ai Maria omuhikiriire, Nyina Ruhanga kandi Maaweitwe, otwara abari omu iguru n’abari omu Purgatori n’abakyari omunsi, er’izooba naija ahu ori ningaruka omu ndagaano zangye za Batiisimu. Ninkuhamiza nti Maama ninkutiina ahabw’ekitiinwa kyawe kandi ninkusiima ahabw’eneema ezi ompa buriijo, ninkusiima ahabw’okuba ocyanka omutima gwangye.

 

Niiwe Maria omuhikiriire, ti ndijo. Nakweha nontonganirira ahari Ruhanga nonshabira buriijo. Okuruga omu buto okandinda nk’oku omuntu arinda eriisho rye; naaba nk’oku omwana arindwa nyina kimuzaara. Eri’zooba natunga Omubiri n’Eshagama Erikwera y’omurokozi wangye, Omwana waawe, nondeeba ku nshemereirwe munonga. Okushemererwa oku kurugahi atari omuriiwe maaweitwe ow’omugisha onyanjurire Yezu. Nyowe ndyakusiima nta? Ndyakuzimuurira ki ekyaryakusheemeza? Okuruga naakumanya okuhisya na hati ninkweta Maaweitwe; mbwenu er’izooba ba Maaweitwe buzima, nakweha nyeena naaba omwana waawe, obutakubeiha.

 

Naakuha omutima gwangye, naaguta omu mikono yaawe. Ai Maria omuhikiriire, murokozi wangye ou omutima gwange guhamiireho, n’ebiragaano byangye bya Batiisimu ompwere mbihikiirize. Naakuha n’omubiri gwangye, ogurinde gukurire omu burikwera bwona, gutasiikikarira omu kibi.

 

Omu iziina rya Patri….

 

 

 

 

 

Joomla Templates and Joomla Extensions by JoomlaVision.Com